08 April 2026 Daily Current Affairs in Telugu | Today’s Telugu Current Affairs

భారతదేశ హరిత మార్గం: పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు శీతోష్ణస్థితి చర్యలు

భారతదేశం 2070 నాటికి ‘నెట్ జీరో’ (Net Zero) లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి అనుసరిస్తున్న బహుముఖ వ్యూహాలను ఈ నివేదిక వివరిస్తుంది.

1. జీవవైవిధ్యం మరియు పర్యావరణ పునరుద్ధరణ (Biodiversity & Restoration)

• గణాంకాలు: ప్రపంచ భూభాగంలో కేవలం 2.4% మాత్రమే ఉన్నప్పటికీ, ప్రపంచంలోని మొత్తం జీవరాశిలో 8% భారతదేశంలోనే ఉంది. (17 మెగా-బయోడైవర్స్ దేశాలలో ఒకటి).
• NBSAP 2024–2030: కొలంబియాలోని COP16 వేదికగా భారత్ తన నవీకరించిన ‘నేషనల్ బయోడైవర్సిటీ స్ట్రాటజీ అండ్ యాక్షన్ ప్లాన్’ను విడుదల చేసింది.
  • లక్ష్యం: 2030 నాటికి జీవవైవిధ్య నష్టాన్ని అరికట్టడం, 2050 నాటికి ప్రకృతితో మమేకమై జీవించడం.
• రామ్సర్ సైట్లు (Wetlands): ప్రస్తుతం భారతదేశంలో మొత్తం 98 రామ్సర్ సైట్లు ఉన్నాయి (ఆసియాలో అత్యధికం, ప్రపంచంలో 3వ స్థానం). ఉదయపూర్ మరియు ఇండోర్ దేశంలోనే మొదటి ‘రామ్సర్ గుర్తింపు పొందిన వెట్లాండ్ సిటీలు’.

2. వన్యప్రాణి సంరక్షణ ప్రాజెక్టులు (Key Wildlife Projects)

పోటీ పరీక్షల దృష్ట్యా ఈ క్రింది అప్‌డేట్స్ ముఖ్యం:

• Project Tiger: పులుల రిజర్వ్‌ల సంఖ్య 46 (2014) నుండి 58 (2025) కు పెరిగింది. కొత్తగా చేరినది: మాధవ్ టైగర్ రిజర్వ్ (మధ్యప్రదేశ్).
• Project Cheetah: గంధీసాగర్ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం (మధ్యప్రదేశ్) లోకి చీతాలను ప్రవేశపెట్టారు. 2025 నాటికి మొత్తం సంఖ్య 30 (ఇందులో 19 భారత్‌లో జన్మించిన పిల్లలు).
• Project Snow Leopard: భారతదేశంలో మొదటిసారిగా నిర్వహించిన అంచనా ప్రకారం మొత్తం 718 మంచు చిరుతలు ఉన్నాయి (లడఖ్‌లో అత్యధికంగా 477).
• Project Dolphin: 2021-23 సర్వే ప్రకారం 6,327 డాల్ఫిన్లు ఉన్నాయి. 2026 జనవరిలో రెండవ దశ సర్వే ప్రారంభమైంది.
• IBCA (International Big Cat Alliance): 7 ప్రధాన మార్జాల జాతుల సంరక్షణ కోసం భారత్ నేతృత్వంలో ఏర్పడింది. ఇది జనవరి 2025 నుండి అమల్లోకి వచ్చింది.

3. చట్టపరమైన మరియు విధానపరమైన చట్రం (Legal Framework)

యూపీఎస్సీ ప్రిలిమ్స్ మ్యాచింగ్ ప్రశ్నలకు ఇవి కీలకం:

• వన్యప్రాణి (సంరక్షణ) చట్టం: 1972
• నీటి (కాలుష్య నివారణ, నియంత్రణ) చట్టం: 1974
• అడవుల (సంరక్షణ) చట్టం: 1980
• గాలి (కాలుష్య నివారణ, నియంత్రణ) చట్టం: 1981
• పర్యావరణ (సంరక్షణ) చట్టం: 1986 (అంబ్రెల్లా యాక్ట్)
• జీవవైవిధ్య చట్టం: 2002

4. ఇంధన పరివర్తన మరియు క్లీన్ ఎనర్జీ (Energy Transition)

• NDC లక్ష్యాలు: 2030 నాటికి ఉద్గారాల తీవ్రతను (Emissions Intensity) 45% తగ్గించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకోగా, జూన్ 2025 నాటికే 36% సాధించింది.
• RE సామర్థ్యం: 2030 నాటికి 50% శిలాజయేతర ఇంధన సామర్థ్యం లక్ష్యం కాగా, భారత్ 5 ఏళ్ల ముందే (2025లో) దీనిని అధిగమించింది.
• ర్యాంకులు (IRENA 2025):
  • సౌర విద్యుత్ సామర్థ్యంలో: 3వ స్థానం
  • పవన విద్యుత్ సామర్థ్యంలో: 4వ స్థానం
  • మొత్తం పునరుత్పాదక ఇంధనంలో: 4వ స్థానం
• ముఖ్య ప్రాజెక్టులు: మోధేరా (గుజరాత్) – దేశంలో మొదటి 24×7 సౌరశక్తితో నడిచే గ్రామం. ఓంకారేశ్వర్ (మధ్యప్రదేశ్) – ఆసియాలోనే అతిపెద్ద ఫ్లోటింగ్ సోలార్ పార్క్.

5. కాలుష్య నియంత్రణ మరియు వేస్ట్ మేనేజ్‌మెంట్

• NCAP (National Clean Air Programme): 130 నగరాల్లో గాలి నాణ్యతను మెరుగుపరచడం లక్ష్యం. 103 నగరాలు PM10 స్థాయిల్లో గణనీయమైన తగ్గింపును చూపాయి.
• Fly Ash (ఫ్లై యాష్): 2024-25లో 98% పైగా ఫ్లై యాష్ వినియోగించబడింది (ప్రధానంగా రోడ్ల నిర్మాణం మరియు సిమెంట్ పరిశ్రమలో).
• EPR (Extended Producer Responsibility): ప్లాస్టిక్, ఇ-వేస్ట్, టైర్లు మరియు బ్యాటరీల కోసం ఈ విధానాన్ని అమలు చేస్తున్నారు.

6. ఇతర కీలక కార్యక్రమాలు

• Mission LiFE: పర్యావరణం కోసం జీవనశైలి మార్పు (Lifestyle for Environment). సుమారు 5 కోట్ల మంది ప్రతిజ్ఞలు చేశారు.
• Ek Ped Maa Ke Naam: డిసెంబర్ 2025 నాటికి 262.4 కోట్ల మొక్కలు నాటారు.
• MISHTI Scheme: తీర ప్రాంతాల్లో మడ అడవుల (Mangroves) పునరుద్ధరణ కోసం ఉద్దేశించిన పథకం.
• Blue Flag Certification: అంతర్జాతీయ స్వచ్ఛత ప్రమాణాలు పాటించే 18 బీచ్‌లకు భారత్‌లో ఈ గుర్తింపు లభించింది.

భారతదేశ అణుశక్తి ప్రయాణం: సరికొత్త అధ్యాయం (PFBR మైలురాయి)

తమిళనాడులోని కల్పక్కం వద్ద స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో నిర్మించిన 500 MWe ప్రోటోటైప్ ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్ (PFBR), ఏప్రిల్ 6, 2026న విజయవంతంగా మొదటి క్రిటికాలిటీ (First Criticality) సాధించింది. అంటే, రియాక్టర్‌లో నియంత్రిత అణు గొలుసు చర్య (Sustained Nuclear Chain Reaction) ప్రారంభమైంది.

1. మూడు దశల అణు విద్యుత్ కార్యక్రమం (Three-Stage Nuclear Programme)

భారత అణు పితామహుడు డాక్టర్ హోమీ జహంగీర్ బాభా రూపొందించిన ఈ వ్యూహంలో భారత్ ఇప్పుడు రెండవ దశలోకి అధికారికంగా ప్రవేశించింది.

• దశ 1: ప్రెషరైజ్డ్ హెవీ వాటర్ రియాక్టర్లు (PHWRs)
  • ఇంధనం: సహజ యురేనియం.
  • ఉత్పత్తి: విద్యుత్తుతో పాటు ‘ప్లూటోనియం’ ఉప ఉత్పత్తిగా వస్తుంది.
• దశ 2: ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్లు (FBRs)
  • ఇంధనం: మొదటి దశ నుండి వచ్చిన ప్లూటోనియం + యురేనియం మిశ్రమ ఆక్సైడ్ (MOX).
  • ప్రత్యేకత: ఇది తాను వినియోగించే ఇంధనం కంటే ఎక్కువ ఇంధనాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది (Breeds more than it burns).
• దశ 3: థోరియం ఆధారిత రియాక్టర్లు
  • లక్ష్యం: భారత్‌లో సమృద్ధిగా ఉన్న థోరియం నిల్వలను ఉపయోగించుకోవడం. రెండవ దశలో ఉత్పత్తి అయిన యురేనియం-233ను ఇక్కడ ఇంధనంగా వాడతారు.

2. PFBR ప్రత్యేకతలు

• నిర్మాణం: భారతీయ నాభికియ విద్యుత్ నిగమ్ లిమిటెడ్ (BHAVINI).
• సాంకేతికత: ఇందిరా గాంధీ సెంటర్ ఫర్ అటామిక్ రీసెర్చ్ (IGCAR) అభివృద్ధి చేసింది.
• ప్రపంచ స్థానం: రష్యా తర్వాత వాణిజ్యపరమైన ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్‌ను నిర్వహిస్తున్న రెండవ దేశంగా భారత్ నిలవనుంది.
• క్లోజ్డ్ ఫ్యూయల్ సైకిల్: వ్యర్థాలను తిరిగి ఇంధనంగా మార్చే ప్రక్రియ ద్వారా ఇంధన స్వయంసమృద్ధిని సాధిస్తుంది.

3. ప్రస్తుత అణుశక్తి రంగం – గణాంకాలు

• ప్రస్తుత సామర్థ్యం: 8.78 GW.
• లక్ష్యం (2031-32): 22.38 GW.
• దీర్ఘకాలిక లక్ష్యం (2047): 100 GW (న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ మిషన్ ద్వారా).
• విద్యుత్ వాటా: ప్రస్తుతం దేశ మొత్తం విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో అణుశక్తి వాటా సుమారు 3.1%.
• అంతర్జాతీయ సహకారం: 18 దేశాలతో పౌర అణు ఒప్పందాలను (Civil Nuclear Cooperation) భారత్ కుదుర్చుకుంది.

4. కీలక చట్టాలు మరియు విధానాలు

• SHANTI Act, 2025: (Sustainable Harnessing and Advancement of Nuclear Energy for Transforming India Act). ఇది భారత అణు చట్టాలను ఆధునీకరిస్తుంది మరియు నియంత్రిత పద్ధతిలో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని అనుమతిస్తుంది.
• SMRs (Small Modular Reactors): 2033 నాటికి 5 స్వదేశీ SMRలను అందుబాటులోకి తెచ్చే లక్ష్యం. BARC ద్వారా BSMR-200 (200 MWe) అభివృద్ధి జరుగుతోంది.

PFBR క్రిటికాలిటీ సాధించడం అనేది కేవలం సాంకేతిక విజయం మాత్రమే కాదు, 2070 నాటికి నెట్ జీరో (Net Zero) ఉద్గారాల లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడంలో భారత్ వేసిన అతిపెద్ద అడుగు. థోరియం నిల్వలను వినియోగించుకునే దిశగా ఇది ఒక వారధిలా పనిచేస్తుంది.

ముఖ్యమైన పదకోశం:

• Criticality: రియాక్టర్‌లో అణు విచ్ఛిత్తి చర్యలు స్థిరంగా కొనసాగే స్థితి.
• Transmutation: థోరియం-232 ను యురేనియం-233 గా మార్చే ప్రక్రియ.
• MOX Fuel: Mixed Oxide Fuel (Uranium and Plutonium).

జాతీయ ఆదాయ గణాంకాలు: నూతన ఆధార సంవత్సరం (Base Year) మరియు రాష్ట్రాల ఆదాయ సదస్సు

కేంద్ర గణాంక మరియు కార్యక్రమ అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI) జాతీయ ఆదాయ గణాంకాల అంచనా కోసం ఆధార సంవత్సరాన్ని మార్చుతూ కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది.

1. నూతన ఆధార సంవత్సరం (New Base Year: 2022-23)

• మార్పు: గతంలో ఉన్న ఆధార సంవత్సరాన్ని మారుస్తూ, ఇకపై 2022-23ని ప్రాతిపదికగా తీసుకుంటారు.
• ఉద్దేశ్యం: * ప్రస్తుత ఆర్థిక వ్యవస్థ నిర్మాణాన్ని (Structure of Economy) ఖచ్చితంగా ప్రతిబింబించడం.
  • అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా అంచనా పద్ధతులను మెరుగుపరచడం.
  • నవీకరించబడిన డేటా వనరులను (Updated Data Sources) వినియోగించుకోవడం.
• ప్రభావం: జాతీయ స్థాయిలో జిడిపి (GDP) మార్పుకు అనుగుణంగా, రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు కూడా తమ స్థూల రాష్ట్ర దేశీయోత్పత్తి (GSDP) ఆధార సంవత్సరాన్ని మార్చాల్సి ఉంటుంది. దీనివల్ల రాష్ట్రాల ఆర్థిక పనితీరులో ఖచ్చితత్వం, పారదర్శకత పెరుగుతుంది.

2. అఖిల భారత కార్యశాల (All-India Workshop) – విశాఖపట్నం

రాష్ట్ర ఆదాయ అంచనాల్లో ఏకరూపతను తీసుకురావడానికి నేషనల్ స్టాటిస్టిక్స్ ఆఫీస్ (NSO) ఆధ్వర్యంలో ఒక సదస్సు నిర్వహించబడుతోంది.

• వేదిక: విశాఖపట్నం, ఆంధ్రప్రదేశ్.
• తేదీలు: ఏప్రిల్ 8 – 10, 2026.
• ముఖ్య అంశాలు:
  • GSDP సేకరణలో పద్ధతిపరమైన మార్పులపై (Methodological Changes) చర్చ.
  • జిల్లా దేశీయోత్పత్తి (DDP – District Domestic Product) గణన కోసం ఏకరూప మార్గదర్శకాలను (Uniform Guidelines) రూపొందించడం.
  • రాష్ట్రాల ఎకనామిక్స్ & స్టాటిస్టిక్స్ డైరెక్టరేట్ల అధికారులకు శిక్షణ.

3. పరీక్షా దృక్కోణంలో కీలక భావనలు (Concepts for Exams)

• ఆధార సంవత్సరం (Base Year) అంటే ఏమిటి?

ద్రవ్యోల్బణం (Inflation) ప్రభావాన్ని తొలగించి, వాస్తవిక వృద్ధిని (Real Growth) కొలవడానికి ఒక సాధారణ సంవత్సరాన్ని ప్రాతిపదికగా తీసుకుంటారు. దీనిని ‘స్థిర ధరలు’ (Constant Prices) అంటారు.

• GSDP (Gross State Domestic Product): ఒక ఆర్థిక సంవత్సరంలో రాష్ట్ర భౌగోళిక సరిహద్దుల లోపల ఉత్పత్తి అయిన వస్తు సేవలకు ద్రవ్య రూపం.
• DDP (District Domestic Product): వికేంద్రీకృత ప్రణాళికా రచనలో (Decentralized Planning) ఇది కీలకం. జిల్లాల వారీగా వృద్ధిని అంచనా వేయడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది.

4. ముఖ్యాంశాలు (Quick Facts)

• నిర్వహణ: నేషనల్ అకౌంట్స్ డివిజన్ (NAD), NSO.
• మంత్రిత్వ శాఖ: MoSPI (Ministry of Statistics and Programme Implementation).

స్వచ్ఛతా పఖ్వాడ 2026: న్యాయ శాఖ (Department of Justice) చొరవ

భారత ప్రభుత్వ న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Law and Justice) పరిధిలోని న్యాయ శాఖ, ఏప్రిల్ 2026 మొదటి పక్షం రోజులలో ‘స్వచ్ఛతా పఖ్వాడ’ను నిర్వహిస్తోంది.

1. స్వచ్ఛతా పఖ్వాడ అంటే ఏమిటి? (What is Swachhata Pakhwada?)

• ఇది స్వచ్ఛ భారత్ అభియాన్ కింద కేంద్ర ప్రభుత్వంలోని వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలు/శాఖలు తమ పరిధిలో పరిశుభ్రతపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించేలా రూపొందించిన 15 రోజుల (Fortnight) కార్యాచరణ ప్రణాళిక.
• ఉద్దేశ్యం: కార్యాలయాల్లో మరియు సమాజంలో పరిశుభ్రత, పరిశుభ్రతపై అవగాహన పెంచడం మరియు సామూహిక బాధ్యతను ప్రోత్సహించడం.

2. న్యాయ శాఖ కార్యక్రమాలు (Key Activities)

• కాలపరిమితి: ఏప్రిల్ 1 నుండి ఏప్రిల్ 15, 2026 వరకు.
• ప్రారంభం: న్యాయ శాఖ కార్యదర్శి శ్రీ నీరజ్ వర్మ నేతృత్వంలో అధికారులందరూ ‘స్వచ్ఛత ప్రతిజ్ఞ’ (Swachhata Pledge) స్వీకరించారు.
• శ్రమదాన్ (Voluntary Shramdaan): జైసల్మేర్ హౌస్ (Jaisalmer House) ప్రాంగణంలో అధికారులు, సిబ్బంది స్వచ్ఛందంగా పరిశుభ్రత పనుల్లో పాల్గొన్నారు.
• ప్రతిపాదిత ఇతర కార్యక్రమాలు:
  • యోగా సెషన్లు.
  • స్వచ్ఛతపై వర్క్‌షాపులు మరియు వ్యాసరచన, చిత్రలేఖనం పోటీలు.
  • కార్యాలయాల్లోని పాత/పనికిరాని వస్తువుల వర్గీకరణ మరియు వేలం (Auction of obsolete items).

3. పరీక్షా దృక్కోణంలో ముఖ్యాంశాలు (Exam Point of View)

• సంస్థాగత నిర్మాణం: న్యాయ శాఖ అనేది న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ కింద ఉన్న మూడు శాఖలలో ఒకటి (మిగిలినవి: శాసన మండలి శాఖ – Legislative Department, చట్టపరమైన వ్యవహారాల శాఖ – Department of Legal Affairs).
• స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ (SBM): ఇది అక్టోబర్ 2, 2014న ప్రారంభించబడింది. 2.0 వెర్షన్ ప్రస్తుతం ‘వ్యర్థాల రహిత నగరాలు’ (Garbage Free Cities) మరియు ‘సుస్థిర పారిశుధ్యం’పై దృష్టి పెడుతోంది.
• వేలం మరియు ఇ-వేస్ట్: పనికిరాని వస్తువుల వేలం వేయడం ద్వారా ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లో స్థలం (Space) ఆదా అవ్వడమే కాకుండా, ఆదాయం కూడా సమకూరుతుంది. దీనిని ‘Mission Recruitment and Office Management’ సంస్కరణల్లో భాగంగా చూడవచ్చు.

4. యూపీఎస్సీ మెయిన్స్ కోసం విలువైన పాయింట్లు (Value Addition for UPSC Mains)

• సివిల్ సర్వీసెస్ విలువలు: ఇక్కడ ‘శ్రమదాన్’ అనేది అధికారులలో పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం మరియు కింది స్థాయి సిబ్బందితో కలిసి పనిచేసే గుణాన్ని (Team Spirit) సూచిస్తుంది.
• గవర్నెన్స్: ప్రభుత్వ శాఖలు కేవలం ఫైళ్లకు పరిమితం కాకుండా, సామాజిక మార్పుకు (Behavioral Change) ప్రతినిధులుగా మారడాన్ని ఇది తెలియజేస్తుంది.

bob SAMVAD: బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా యొక్క వినూత్న AI వేదిక

బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా (BoB) తన బ్రాంచీలలో కస్టమర్ల సేవల కోసం భాషా అడ్డంకులను తొలగిస్తూ ‘bob SAMVAD’ అనే ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) ఆధారిత బహుభాషా సంభాషణ వేదికను ముంబైలో ప్రారంభించింది.

1. bob SAMVAD అంటే ఏమిటి? (What is bob SAMVAD?)

• ఇది బ్యాంకింగ్ రంగంలోనే మొదటిసారిగా ప్రవేశపెట్టబడిన AI-Powered Multilingual Conversational Platform.
• లక్ష్యం: బ్యాంక్ సిబ్బంది మరియు కస్టమర్ల మధ్య భాషా పరమైన ఇబ్బందులు లేకుండా నిజ-సమయ (Real-time) కమ్యూనికేషన్‌ను అందించడం.
• భాషలు: భారత రాజ్యాంగంలోని 8వ షెడ్యూల్‌లో ఉన్న 22 భాషల్లో ఇది పనిచేస్తుంది.

2. సాంకేతిక ప్రత్యేకతలు (Key Technical Features)

• స్వదేశీ పరిజ్ఞానం: దీనిని బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా పూర్తిగా తమ ఇన్-హౌస్ (In-house) టెక్నాలజీతో అభివృద్ధి చేసింది.
• ద్విముఖ సంభాషణ (Two-way Communication): కస్టమర్ తన మాతృభాషలో మాట్లాడితే, అది వెంటనే బ్యాంక్ సిబ్బందికి అర్థమయ్యే భాషలోకి (టెక్స్ట్ మరియు వాయిస్ రూపంలో) అనువదించబడుతుంది. తిరిగి సిబ్బంది చెప్పే సమాధానం కస్టమర్ భాషలోకి మారుతుంది.
• తక్కువ ల్యాటెన్సీ (Low Latency): సంభాషణలు ఏమాత్రం ఆలస్యం లేకుండా అత్యంత వేగంగా జరుగుతాయి.
• సమ్మిళిత బ్యాంకింగ్ (Inclusive Banking): చదవడం రాని వారు లేదా భిన్న భాషలు మాట్లాడే వారు సులభంగా బ్యాంకింగ్ సేవలు పొందేలా ఇది రూపొందించబడింది.

3. అమలు తీరు (Implementation)

• మొదటి దశ: ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, తమిళనాడు, కర్ణాటక మరియు మహారాష్ట్రలోని 250 బ్రాంచీల్లో దీనిని ప్రయోగాత్మకంగా అమలు చేస్తున్నారు.
• ఆ తర్వాత దశలవారీగా దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న అన్ని బ్రాంచీలకు విస్తరిస్తారు.

4. ఇతర అనుబంధ అంశాలు (Other Initiatives Mentioned)

బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా చేపట్టిన పర్యావరణ అనుకూల (ESG – Environmental, Social, and Governance) కార్యక్రమాలు:

• bob Forest: ముంబైలోని BKC కార్యాలయంలో 6,000 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో నిర్మించిన గ్రీన్ ఒయాసిస్.
• bob Earth, Green Deposits & Green Bonds: సుస్థిర అభివృద్ధి కోసం బ్యాంక్ చేపట్టిన ఆర్థిక వనరుల సమీకరణ మార్గాలు.

5. పరీక్షా దృక్కోణంలో ముఖ్యాంశాలు (Exam Insights)

• BoB MD & CEO: డాక్టర్ దేబదత్తా చంద్.
• డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI): ఈ ‘bob SAMVAD’ వంటి ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు భారతదేశం యొక్క డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ను బలోపేతం చేస్తాయి.
• AI ఇన్ బ్యాంకింగ్: యూపీఎస్సీ మెయిన్స్ ఎకానమీ లేదా సైన్స్ & టెక్నాలజీ పేపర్‌లో “ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ – సామాజిక అన్వయం” (Social Application of AI) గురించి రాసేటప్పుడు ఈ ప్రాజెక్టును ఒక ‘Case Study’గా పేర్కొనవచ్చు. ఇది Financial Inclusion (ఆర్థిక సమ్మిళితం) సాధించడంలో సాంకేతికత పాత్రను వివరిస్తుంది.

క్విక్ ఫ్యాక్ట్ (Quick Fact):

భారతదేశంలో భాషా వైవిధ్యాన్ని గౌరవిస్తూ 22 భాషల్లో బ్యాంకింగ్ సేవలను సులభతరం చేసిన మొట్టమొదటి బ్యాంక్: బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా.

INS సునయన (IOS SAGAR): మాల్దీవులతో సముద్ర సంబంధాల బలోపేతం

భారత నౌకాదళానికి చెందిన INS సునయన, ‘ఇండియన్ ఓషన్ షిప్ (IOS) SAGAR’ చొరవలో భాగంగా ఏప్రిల్ 6, 2026న మాల్దీవుల రాజధాని మాలే (Male) చేరుకుంది.

1. IOS SAGAR అంటే ఏమిటి? (What is IOS SAGAR?)

• పూర్తి పేరు: Indian Ocean Ship – Security and Growth for All in the Region.
• ప్రత్యేకత: ఇందులో భారత్‌తో పాటు 16 స్నేహపూర్వక దేశాల (FFCs) కు చెందిన సిబ్బంది ఉంటారు.
• లక్ష్యం: హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో దేశాల మధ్య పరస్పర నమ్మకాన్ని, భద్రతను మరియు సామర్థ్యాన్ని పెంచడం.
• నినాదం: “వన్ ఓషన్, వన్ మిషన్” (One Ocean, One Mission).

2. ఈ పర్యటన ముఖ్యాంశాలు (Key Highlights)

• బహుళజాతి సిబ్బంది: మాల్దీవుల రక్షణ దళానికి (MNDF) చెందిన ఇద్దరు సిబ్బంది కూడా ఈ నౌకలో భాగం కావడం విశేషం.
• శిక్షణ: ప్రయాణ సమయంలో సీమ్యాన్‌షిప్, స్మాల్ ఆర్మ్స్ ఫైరింగ్ మరియు డ్యామేజ్ కంట్రోల్ డ్రిల్స్‌లో సిబ్బందికి శిక్షణ ఇచ్చారు. ఇది దేశాల మధ్య ఇంటర్-ఆపరేబిలిటీ (Inter-operability) ను మెరుగుపరుస్తుంది.
• PASSEX: ఈ పర్యటన ముగిసిన తర్వాత మాల్దీవుల కోస్ట్ గార్డ్‌తో కలిసి ‘ప్యాసేజ్ ఎక్సర్‌సైజ్’ (PASSEX) నిర్వహించనున్నారు.

3. వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యత (Strategic Significance)

ఈ కార్యక్రమం భారత్ యొక్క రెండు ప్రధాన విదేశీ విధానాలను ప్రతిబింబిస్తుంది:

1. Neighbourhood First Policy: పొరుగు దేశాలకు ప్రాధాన్యతనివ్వడం.
2. MAHASAGAR Vision: (Mutual and Holistic Advancement for Security and Growth Across Regions) – ప్రాంతీయ భద్రత మరియు వృద్ధి కోసం సమగ్ర పురోగతిని సాధించడం.

4. పరీక్షా దృక్కోణంలో ముఖ్యాంశాలు (Exam Point of View)

• INS సునయన: ఇది సరయూ క్లాస్ (Saryu-class) కిందకు వచ్చే పెట్రోల్ వెసెల్.
• భారత హైకమిషనర్: శ్రీ జి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం (మాల్దీవుల్లో భారత రాయబారి).
• వ్యూహాత్మక ప్రదేశం: హిందూ మహాసముద్రంలో మాల్దీవుల భౌగోళిక స్థానం భారత్ యొక్క సముద్ర భద్రతకు (Maritime Security) అత్యంత కీలకం.
• రక్షణ సహాయ మంత్రి: శ్రీ సంజయ్ సేథ్ (ఈ నౌకను ముంబై నుండి ఏప్రిల్ 2న ప్రారంభించారు).

యూపీఎస్సీ మెయిన్స్ కోసం విలువైన పాయింట్లు (Value Addition for UPSC Mains)

• Maritime Diplomacy: సాగర్ (SAGAR) చొరవ ద్వారా భారత్ “నెట్ సెక్యూరిటీ ప్రొవైడర్” (Net Security Provider) గా తన స్థానాన్ని ఎలా బలపరుచుకుంటుందో వివరించడానికి దీనిని ఉదాహరణగా వాడవచ్చు.
• Cooperation vs Competition: హిందూ మహాసముద్రంలో చైనా ప్రభావం పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో, పొరుగు దేశాలతో ఇలాంటి రక్షణ సంబంధాలు భారత్‌కు వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాన్ని చేకూరుస్తాయి.

క్విక్ ఫ్యాక్ట్ (Quick Fact):

INS సునయన మాలే పర్యటన “వన్ ఓషన్, వన్ మిషన్” అనే దృక్పథంతో హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలోని దేశాలను ఏకం చేసే ప్రయత్నంలో భాగం.

ప్రపంచ ఆరోగ్య దినోత్సవం 2026: ముఖ్య సమాచారం

ప్రతి సంవత్సరం ఏప్రిల్ 7న ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) స్థాపక దినోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని ఈ దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటారు.

1. 2026 ఇతివృత్తం (Theme)

• థీమ్: “ఆరోగ్యం కోసం కలిసికట్టుగా. సైన్స్‌కు బాసటగా” (Together for health. Stand with science).
• లక్ష్యం: శాస్త్రీయ సహకారం మరియు ఆధారిత చర్యల (Evidence-based action) ద్వారా ప్రజలు, జంతువులు, మొక్కలు మరియు పర్యావరణం యొక్క ఆరోగ్యాన్ని రక్షించడం.

2. “వన్ హెల్త్” (One Health) విధానం

ఈ సంవత్సరం ప్రచారం ప్రధానంగా “వన్ హెల్త్” కాన్సెప్ట్‌పై ఆధారపడి ఉంది.

• భావన: మానవ ఆరోగ్యం, జంతు ఆరోగ్యం మరియు పర్యావరణ ఆరోగ్యం ఒకదానితో ఒకటి విడదీయలేని విధంగా ముడిపడి ఉన్నాయని ఈ విధానం చెబుతుంది.
• ప్రాముఖ్యత: జూనోటిక్ వ్యాధులు (జంతువుల నుండి మనుషులకు సోకేవి), యాంటీ మైక్రోబియల్ రెసిస్టెన్స్ (AMR) మరియు శీతోష్ణస్థితి మార్పుల ప్రభావాలను ఎదుర్కోవడానికి ఇది అత్యవసరం.

3. 2026 ప్రచార ముఖ్యాంశాలు

• Stand with Science: ప్రజారోగ్యంపై నమ్మకాన్ని పునరుద్ధరించడానికి శాస్త్రీయ ఆధారాలను, వాస్తవాలను విశ్వసించాలని పిలుపునివ్వడం.
• One Health Summit: ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వం తన G7 అధ్యక్షతన ఈ గ్లోబల్ సమ్మిట్‌ను నిర్వహిస్తోంది.
• WHO Collaborating Centres Forum: 80 దేశాలకు చెందిన సుమారు 800 శాస్త్రీయ సంస్థలు సైన్స్-ఆధారిత భాగస్వామ్యాలను ప్రదర్శించడానికి ఒకచోట చేరుతున్నాయి.

4. చారిత్రక నేపథ్యం (Static GK for Exams)

• స్థాపన: 1948లో జరిగిన మొదటి హెల్త్ అసెంబ్లీలో నిర్ణయించారు.
• మొదటి ఆచరణ: 1950 నుండి ప్రతి ఏటా ఏప్రిల్ 7న నిర్వహిస్తున్నారు.
• WHO ప్రధాన కార్యాలయం: జెనీవా, స్విట్జర్లాండ్.

5. గత సంవత్సరాల ఇతివృత్తాలు (Recent Themes – Matching Questions)

సంవత్సరం	ఇతివృత్తం (Theme)
2026	Together for health. Stand with science
2025	Healthy beginnings, hopeful futures
2024	My health, my right
2023	Health For All
2022	Our planet, our health

6. పరీక్షా దృక్కోణంలో విశ్లేషణ (UPSC/Group-1 Perspective)

• Trust in Science: కోవిడ్-19 తర్వాత తప్పుడు సమాచారం (Infodemic) పెరిగిన నేపథ్యంలో, సైన్స్‌ను నమ్మడం అనేది అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఒక కీలక సవాలుగా మారింది.
• SDG 3: సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలలో (Sustainable Development Goals) మూడవ లక్ష్యం అయిన “Good Health and Well-being” సాధనలో ఈ దినోత్సవం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
• భారతదేశం – వన్ హెల్త్: భారతదేశం ఇప్పటికే ‘నేషనల్ వన్ హెల్త్ మిషన్’ను ప్రారంభించింది. ఇది పశుసంవర్ధక, అటవీ మరియు ఆరోగ్య శాఖల మధ్య సమన్వయాన్ని పెంచుతుంది.

వార్షిక వ్యవస్థీకృత సేవా రంగ సంస్థల సర్వే (ASISSE) 2026

కేంద్ర గణాంక మరియు కార్యక్రమ అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI) పరిధిలోని నేషనల్ స్టాటిస్టికల్ ఆఫీస్ (NSO), దేశ చరిత్రలోనే మొదటిసారిగా వ్యవస్థీకృత సేవా రంగంపై ఈ సర్వేను ప్రారంభించింది.

1. సర్వే నేపథ్యం మరియు లక్ష్యం

• ప్రారంభం: ఏప్రిల్ 2026.
• ఆధారిత కాలం (Reference Period): ఆర్థిక సంవత్సరం 2024–25.
• ముఖ్య ఉద్దేశ్యం: భారతదేశ జిడిపి (GDP)లో సగానికి పైగా వాటా కలిగి ఉన్న వ్యవస్థీకృత సేవా రంగం (Incorporated Services Sector) కోసం ఒక పటిష్టమైన అధికారిక డేటాబేస్‌ను రూపొందించడం.
• యూజర్ గైడ్: పారదర్శకత కోసం “Know Your Survey: A User Guide to ASISSE” అనే వివరణాత్మక పత్రాన్ని విడుదల చేశారు.

2. పరిధి మరియు పద్ధతి (Scope & Methodology)

• అర్హత: కంపెనీల చట్టం (1956/2013) లేదా లిమిటెడ్ లయబిలిటీ పార్టనర్‌షిప్ (LLP) చట్టం 2008 కింద నమోదైన సంస్థలు.
• నమూనా (Sample): దేశవ్యాప్తంగా సుమారు 1.21 లక్షల సంస్థలను సర్వే చేస్తారు.
• డేటా మూలం: ప్రాథమిక సమాచారం కోసం GSTN (Goods and Services Tax Network) డేటాబేస్‌ను వాడుకుంటారు.
• కవర్ చేసే రంగాలు: వాణిజ్యం (Trade), రవాణా (Transport), ఆతిథ్యం (Hospitality), ఐటీ (IT), విద్య మరియు ఆరోగ్య రంగాలు.
• సేకరణ విధానం: సురక్షితమైన వెబ్ ఆధారిత పోర్టల్ ద్వారా సమాచారాన్ని సేకరిస్తారు.

3. ఆర్థిక గణాంకాల్లో వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యత

భారతదేశ వ్యవసాయేతర ఆర్థిక వ్యవస్థను అంచనా వేయడానికి MoSPI ఇప్పుడు మూడు రకాల సర్వేలను ఉపయోగిస్తోంది:

1. ASI (Annual Survey of Industries): నమోదిత తయారీ రంగం (Manufacturing) కోసం.
2. ASUSE (Annual Survey of Unincorporated Sector Enterprises): అసంఘటిత/వ్యవస్థీకృతం కాని సేవా మరియు ఇతర రంగాల కోసం.
3. ASISSE: ఇప్పుడు కొత్తగా వ్యవస్థీకృత సేవా రంగం కోసం.
4. చట్టపరమైన మద్దతు: ఈ సర్వేను ‘కలెక్షన్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ యాక్ట్, 2008’ మరియు ‘జన్ విశ్వాస్ చట్టం, 2023’ కింద నిర్వహిస్తారు.

4. పరీక్షా దృక్కోణంలో ముఖ్యాంశాలు (Exam Insights)

• NSO ఏర్పాటు: 2019లో నేషనల్ శాంపిల్ సర్వే ఆఫీస్ (NSSO) మరియు సెంట్రల్ స్టాటిస్టిక్స్ ఆఫీస్ (CSO)లను విలీనం చేయడం ద్వారా NSO ఏర్పడింది.
• ముఖ్య విధులు: పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే (PLFS), వినియోగదారుల ధరల సూచీ (CPI), మరియు పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి సూచీ (IIP) గణన.
• యూపీఎస్సీ మెయిన్స్ పాయింట్: “భారతదేశంలో డేటా అంతరాన్ని (Data Gap) పూరించడం” అనే అంశంపై సమాధానం రాసేటప్పుడు ASISSE ప్రాముఖ్యతను పేర్కొనవచ్చు. ఇది సేవా రంగంపై మరింత ఖచ్చితమైన విధాన రూపకల్పనకు (Evidence-based Policy) దోహదపడుతుంది.

5. స్టాటిక్ జీకే (Static GK)

• MoSPI ఏర్పాటు: 1999 (స్వతంత్ర మంత్రిత్వ శాఖగా).
• ప్రధాన కార్యాలయం: న్యూఢిల్లీ.

భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో సేవా రంగం ప్రాధాన్యత దృష్ట్యా, కేవలం తయారీ రంగానికి (ASI) పరిమితం కాకుండా సేవా రంగానికి కూడా ఇలాంటి వార్షిక సర్వేను ప్రవేశపెట్టడం ఒక విప్లవాత్మక అడుగు. ఇది అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా మన ఆర్థిక గణాంకాలను మెరుగుపరుస్తుంది.

Source: PIB, I.E