భారత రక్షణ ఒప్పందాలు 2026: రష్యా మరియు అమెరికా సంస్థలతో కీలక ఒప్పందాలు

భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ శుక్రవారం ₹858 కోట్ల విలువైన రెండు కీలక రక్షణ ఒప్పందాలపై సంతకాలు చేసింది. ఇవి సైన్యం యొక్క వైమానిక రక్షణను మరియు నౌకాదళం యొక్క నిఘా సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేస్తాయి.

1. రష్యాతో ‘తుంగుస్కా’ (Tunguska) ఒప్పందం

• సంస్థ: రష్యాకు చెందిన JSC రోసోబోరాన్ ఎక్స్‌పోర్ట్ (Rosoboronexport).
• విలువ: ₹445 కోట్లు.
• విభాగం: భారత సైన్యం (Indian Army).
• ముఖ్య ఉద్దేశం: తుంగుస్కా ఎయిర్ డిఫెన్స్ మిస్సైల్ సిస్టమ్ కొనుగోలు.
• సామర్థ్యం: విమానాలు, డ్రోన్లు మరియు క్రూయిజ్ మిస్సైళ్లను ఎదుర్కొనే బహుళ-స్థాయి వైమానిక రక్షణ వ్యవస్థ. ఇది భారత్-రష్యా వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాన్ని మరింత బలపరుస్తుంది.

2. అమెరికాతో ‘P-8I’ నిర్వహణ ఒప్పందం

• సంస్థ: అమెరికాకు చెందిన బోయింగ్ ఇండియా డిఫెన్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (Boeing India).
• విలువ: ₹413 కోట్లు.
• విభాగం: భారత నౌకాదళం (Indian Navy).
• కేటగిరీ: ‘బై ఇండియన్’ (100% స్వదేశీ కంటెంట్‌తో).
• ముఖ్య ఉద్దేశం: నౌకాదళానికి చెందిన P-8I లాంగ్–రేంజ్ మారిటైమ్ రికనైసెన్స్ విమానాల డిపో-స్థాయి తనిఖీ మరియు నిర్వహణ (MRO).
• ప్రాధాన్యత: ఇది ‘ఆత్మనిర్భర్ భారత్’ మరియు ‘మేక్ ఇన్ ఇండియా’లో భాగంగా దేశీయంగానే విమానాల మరమ్మత్తులు (Maintenance, Repair and Overhaul) చేపట్టడానికి దోహదపడుతుంది.

భారత్-అమెరికా తాజా వాణిజ్య చర్చలు: ముఖ్యాంశాలు

భారత్ మరియు అమెరికా దేశాల మధ్య ‘మధ్యంతర వాణిజ్య ఒప్పందం’ (Interim Trade Deal) తుది దశకు చేరుకున్నప్పటికీ, కొన్ని కీలక అంశాలలో ఇంకా ఏకాభిప్రాయం కుదరలేదు.

1. ప్రధాన అడ్డంకులు (Key Negotiation Gaps)

• పప్పుధాన్యాలు (Pulses): ఈ వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల విషయంలో భారత్ తన దేశీయ మార్కెట్‌ను రక్షించుకోవాలని చూస్తుండగా, అమెరికా తన ఉత్పత్తులకు భారత్‌లో ఎక్కువ ప్రవేశం (Greater Access) కోరుతోంది.
• సుంకాల తగ్గింపు దశలు (Staging of Tariffs): దిగుమతి సుంకాల తగ్గింపును వేగవంతం చేయాలని (Reduced Staging) అమెరికా ఒత్తిడి చేస్తోంది.
• ఈ–కామర్స్ (e-commerce): సాఫ్ట్‌వేర్ డౌన్‌లోడ్‌లు, డిజిటల్ మ్యూజిక్ వంటి ఎలక్ట్రానిక్ బదిలీలపై సుంకాల నిషేధాన్ని (Moratorium) భారత్ వ్యతిరేకిస్తోంది. అమెరికా మాత్రం ఈ నిషేధాన్ని శాశ్వతం చేయాలని కోరుతోంది.

2. అమెరికా వర్తక చట్టాలు & దర్యాప్తు (Trade Laws & Probes)

• సెక్షన్ 301 దర్యాప్తు (Special 301 Probes): తయారీ రంగంలో అధిక సామర్థ్యం (Excess Capacity) మరియు బలవంతపు శ్రమ (Forced Labour) ఆరోపణలపై భారత్ సహా పలు దేశాలపై అమెరికా ఈ విచారణ చేపట్టింది.
• సెక్షన్ 122 (Section 122): బ్యాలెన్స్ ఆఫ్ పేమెంట్స్ (చెల్లింపుల శేషం) సమస్య తలెత్తినప్పుడు తాత్కాలికంగా సుంకాలు విధించే అధికారం ఇది ఇస్తుంది. దీని పరిమితి గరిష్టంగా 150 రోజులు మరియు 15% మించకూడదు.
• IEEPA చట్టం: ‘ఇంటర్నేషనల్ ఎమర్జెన్సీ ఎకనామిక్ పవర్స్ యాక్ట్’ (IEEPA) కింద గతంలో విధించిన సుంకాలు చెల్లవని అమెరికా సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిచ్చింది.

3. ముఖ్యమైన పదజాలం (Exam Terminology)

• Reciprocal Tariffs: ప్రతిస్పందనగా విధించే సుంకాలు (ఒక దేశం విధిస్తే, దానికి బదులుగా మరో దేశం విధించేవి).
• MOU/Interim Deal: పూర్తిస్థాయి ఒప్పందానికి ముందు కుదుర్చుకునే తాత్కాలిక ఒప్పందం.
• USTR (United States Trade Representative): అమెరికా యొక్క ప్రధాన వాణిజ్య చర్చల విభాగం.

18వ బ్రిక్స్ (BRICS) సదస్సు – 2026: భారత్ ఆతిథ్యం

పశ్చిమాసియాలో ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్నప్పటికీ, 2026 బ్రిక్స్ అధ్యక్ష దేశంగా (Chair) భారత్ కీలక సమావేశాలకు సిద్ధమవుతోంది.

1. కీలక సమావేశాల షెడ్యూల్

• బ్రిక్స్ విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశం: మే 2026 (న్యూ ఢిల్లీ).
• 18వ బ్రిక్స్ సదస్సు (18th BRICS Summit): సెప్టెంబర్ 9-10, 2026.
• వేదిక: న్యూ ఢిల్లీ, భారత్.

2. సభ్య దేశాల విస్తరణ & భాగస్వామ్యం

ప్రస్తుతం బ్రిక్స్ 10 దేశాల కూటమిగా ఉంది. ఈ సదస్సుకు హాజరుకానున్న ప్రధాన దేశాలు:

• స్థాపక/పాత సభ్యులు: భారత్, రష్యా, చైనా, బ్రెజిల్, దక్షిణాఫ్రికా.
• కొత్త సభ్యులు: ఇరాన్, యూఏఈ (UAE), ఈజిప్ట్, ఇథియోపియా, ఇండోనేషియా.

3. ప్రధాన సవాళ్లు – ఏకాభిప్రాయ సాధన (Consensus)

• పశ్చిమాసియా సంక్షోభం: ఇరాన్ మరియు యూఏఈల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాల వల్ల సంయుక్త ప్రకటన (Joint Statement) విడుదల చేయడం భారత్‌కు సవాలుగా మారింది.
• భారత్ వైఖరి: విభిన్న అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, అంతర్జాతీయ ఎజెండాపై చర్చించడానికి మరియు ఉమ్మడి కార్యాచరణను రూపొందించడానికి ఈ వేదికను ఉపయోగించాలని భారత్ భావిస్తోంది.
• నేపథ్యం: జూన్ 2025లో బ్రెజిల్ అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో ఇరాన్ అణు కేంద్రాలపై దాడులను బ్రిక్స్ ఖండించింది.

పరీక్షల కోసం ముఖ్యమైన అంశాలు (Exam Points):

అంశం	వివరణ
2026 బ్రిక్స్ చైర్	భారతదేశం
సభ్య దేశాల సంఖ్య	10

నేపాల్ నూతన ప్రధానమంత్రిగా బాలేంద్ర షా (Balen Shah)

1. రాజకీయ నేపథ్యం మరియు ఎన్నికలు

• అత్యంత పిన్న వయస్కుడు: నేపాల్ చరిత్రలోనే 35 ఏళ్లకే ప్రధాని అయిన అతి పిన్న వయస్కుడిగా బాలేంద్ర షా రికార్డు సృష్టించారు.
• పార్టీ: రాష్ట్రీయ స్వతంత్ర పార్టీ (RSP). ఈ పార్టీ ఎన్నికల్లో దాదాపు మూడింట రెండొంతుల మెజారిటీని సాధించింది.
• నేపథ్యం: వృత్తిరీత్యా స్ట్రక్చరల్ ఇంజనీర్ మరియు ప్రసిద్ధ రాపర్ (Rapper).
• ఎన్నికల ఫలితం: మాజీ ప్రధాని కె.పి. శర్మ ఓలీని ఆయన స్వస్థలంలోనే ఓడించి బాలెన్ ఘనవిజయం సాధించారు.

2. చారిత్రక సందర్భం (Gen Z నిరసనలు)

• గత ఏడాది సెప్టెంబర్‌లో నేపాల్ యువత (Gen Z) చేపట్టిన భారీ నిరసనల వల్ల కె.పి. శర్మ ఓలీ ప్రభుత్వం పతనమైంది.
• అనంతరం మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తి సుశీల కార్కీ నేతృత్వంలో తాత్కాలిక ప్రభుత్వం ఏర్పడింది.
• ఈ మార్పు నేపాల్ రాజకీయాల్లో ‘తరాంతర మార్పు’ (Generational Shift) కు సంకేతంగా నిలిచింది.

3. ఆర్థిక లక్ష్యాలు (RSP మేనిఫెస్టో)

రాష్ట్రీయ స్వతంత్ర పార్టీ వచ్చే ఐదేళ్లలో కింది లక్ష్యాలను నిర్దేశించుకుంది:

• GDP వృద్ధి: ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రస్తుతం ఉన్న $45 బిలియన్ల నుండి $100 బిలియన్లకు చేర్చడం.
• తలసరి ఆదాయం: $1,500 నుండి $3,000 కు పెంచడం.
• ఉపాధి: 1.2 మిలియన్ల (12 లక్షల) కొత్త ఉద్యోగాల సృష్టి.
• విద్యుత్ ఉత్పత్తి: 15,000 మెగావాట్లకు పెంచడం.

---

4. తక్షణ సవాళ్లు (Major Challenges)

• పశ్చిమాసియా సంక్షోభ ప్రభావం: గల్ఫ్ దేశాలలో సుమారు 10 నుండి 15 లక్షల మంది నేపాలీలు పనిచేస్తున్నారు. వారి రక్షణ మరియు రెమిటెన్స్ (విదేశీ నగదు) పడిపోకుండా చూడటం ప్రభుత్వానికి పెద్ద సవాలు.
• ధరల పెరుగుదల: ఇంధనం మరియు వంటగ్యాస్ ధరల పెరుగుదల, పర్యాటక రంగంపై దెబ్బ.
• విదేశీ విధానం: భారత్, చైనా మరియు అమెరికా దేశాల మధ్య వ్యూహాత్మక సమతుల్యతను పాటించడం.

సుధా రఘునాథన్: గౌరవ పురస్కారాలు మరియు విశేషాలు

ప్రఖ్యాత కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసురాలు సుధా రఘునాథన్ గారికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన పురస్కారాలు మరియు ఘనతల వివరాలు:

కర్ణాటక సంగీత రంగంలో దాదాపు ఐదు దశాబ్దాలుగా విశేష సేవలు అందిస్తున్న సుధా రఘునాథన్ గారు ఇటీవల ‘ది హిందూ లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు‘ (The Hindu Lifetime Achievement Award) అందుకున్నారు.

1. ప్రధాన పురస్కారాలు (Key Awards)

• పద్మ భూషణ్ (2015): భారత ప్రభుత్వం నుండి లభించిన ప్రతిష్టాత్మక పౌర పురస్కారం.
• సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు (2022): ప్రదర్శన కళలలో అత్యున్నత గుర్తింపు.
• సంగీత కళానిధి: మ్యూజిక్ అకాడమీ (చెన్నై) వారిచే ప్రదానం చేయబడింది.
• ది హిందూ లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు: ఇటీవల అందుకున్న పురస్కారం.

2. అరుదైన ఘనత (Key Distinction)

• లెజెండరీ గాయని ఎం.ఎస్. సుబ్బలక్ష్మి తర్వాత ఐక్యరాజ్యసమితి (United Nations) లో ప్రదర్శన ఇచ్చిన ఏకైక కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసురాలు సుధా రఘునాథన్.

కేంద్ర బడ్జెట్ 2026-27: SEZ సంస్కరణలు – ముఖ్యాంశాలు

భారతదేశ ఎగుమతులను ప్రోత్సహించడానికి మరియు ప్రపంచ పోటీతత్వాన్ని పెంచడానికి కేంద్ర బడ్జెట్ 2026-27లో ప్రత్యేక ఆర్థిక మండళ్లకు (Special Economic Zones) సంబంధించి కీలక ప్రకటనలు వెలువడ్డాయి.

1. బడ్జెట్ ప్రతిపాదనలు & కొత్త నిర్ణయాలు

• DTA విక్రయాలపై రాయితీ: SEZలలోని తయారీ యూనిట్లు తమ ఉత్పత్తులను దేశీయ మార్కెట్ (Domestic Tariff Area – DTA)లో రాయితీ సుంకంతో (Concessional Rate of Duty) విక్రయించుకోవడానికి ఒకేసారి (One-time) వెసులుబాటు కల్పించారు.
  • పరిమితి: ఎగుమతి చేసే పరిమాణానికి అనుగుణంగానే ఈ విక్రయాలు ఉండాలి.
  • లక్ష్యం: ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని (Capacity Utilisation) పెంచడం.
• సెమీకండక్టర్ రంగానికి ప్రోత్సాహం: జూన్ 2025 సవరణల ప్రకారం, గుజరాత్‌లోని సనంద్, కర్ణాటకలోని ధార్వాడ్లలో సెమీకండక్టర్లు మరియు ఎలక్ట్రానిక్ విడిభాగాల తయారీ కోసం ప్రత్యేక SEZలను ఏర్పాటు చేశారు.
• టెక్నాలజీ మద్దతు: SEZలలో క్లౌడ్ (Cloud) మరియు డేటా సెంటర్ కార్యకలాపాలకు పన్ను రాయితీలను పొడిగించారు.

2. SEZల ప్రస్తుత స్థితిగతులు (As of Feb 28, 2026)

• నోటిఫైడ్ SEZల సంఖ్య: 368.
• పెట్టుబడులు: ₹7.86 లక్షల కోట్లు (డిసెంబర్ 2025 నాటికి).
• ఉపాధి: 31.73 లక్షల మందికి పైగా ఉపాధి లభిస్తోంది.
• ఎగుమతుల వృద్ధి: 2025-26లో (డిసెంబర్ వరకు) ₹11.70 లక్షల కోట్ల ఎగుమతులు జరిగాయి. ఇది గత ఏడాదితో పోలిస్తే 32.02% వృద్ధి.

3. SEZల చరిత్ర మరియు విధాన పరమైన చట్రం

• ఆసియాలోనే మొదటి ఎగుమతి ప్రాసెసింగ్ జోన్ (EPZ): 1965లో గుజరాత్‌లోని కాండ్లాలో ఏర్పాటైంది.
• SEZ పాలసీ: ఏప్రిల్ 2000లో ప్రకటించబడింది.
• SEZ చట్టం: 2005లో ఆమోదించబడి, ఫిబ్రవరి 10, 2006 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.
• నియంత్రణ: డెవలప్‌మెంట్ కమిషనర్లు (Development Commissioners) వీటి కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షిస్తారు. సింగిల్ విండో క్లియరెన్స్ సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంటుంది.

4. కీలక సాంకేతిక పదకోశం (Terminologies for Exams)

• DTA (Domestic Tariff Area): SEZ ప్రాంతం మినహా మిగిలిన భారతదేశ భూభాగం. SEZ నుండి DTAకి వచ్చే వస్తువులను దిగుమతులుగా పరిగణిస్తారు.
• NFE (Net Foreign Exchange): SEZ యూనిట్లు తాము చేసే ఎగుమతుల విలువ, దిగుమతుల విలువ కంటే ఎక్కువగా ఉండాలి (Positive NFE).
• Zero Rated Supplies: SEZలకు చేసే సరఫరాలపై IGST చట్టం 2017 ప్రకారం జీరో రేటింగ్ వర్తిస్తుంది.