AMNS (ఆర్సెలర్ మిట్టల్ నిప్పన్ స్టీల్ )ఇండియా స్టీల్ ప్లాంట్ – ముఖ్యాంశాలు

• వేదిక: రాజయ్యపేట, నక్కపల్లి మండలం, అనకాపల్లి జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్.
• మొత్తం పెట్టుబడి: ₹1.36 లక్షల కోట్లు.
• కేటాయించిన భూమి: సుమారు 5,000 ఎకరాలు.

నిర్మాణ దశలు & సామర్థ్యం

• మొత్తం ఉత్పత్తి సామర్థ్యం: 17.8 మిలియన్ టన్నులు (MTPA).
• తొలి దశ (Phase 1):
  • సామర్థ్యం: 7.3 మిలియన్ టన్నులు.
  • గడువు: డిసెంబర్ 2028 నాటికి ఉత్పత్తి ప్రారంభం.
  • మొదటి బ్లాస్ట్ ఫర్నేస్ పూర్తి గడువు: జూన్ 2028.
• రెండవ దశ (Phase 2):
  • సామర్థ్యం: అదనంగా 10.5 మిలియన్ టన్నులు.
  • రెండవ బ్లాస్ట్ ఫర్నేస్ పూర్తి గడువు: డిసెంబర్ 2030.

అనుబంధ మౌలిక సదుపాయాలు

• క్యాప్టివ్ పోర్ట్: ప్లాంట్ అవసరాల కోసం ₹11,198 కోట్లతో ప్రత్యేక నౌకాశ్రయం నిర్మాణం.
• కనెక్టివిటీ: జాతీయ రహదారిని ప్లాంట్‌తో అనుసంధానిస్తూ 4-లైన్ల రహదారి నిర్మాణం.

టీబీ వ్యాధి నిర్ధారణ: మారుతున్న ధోరణులు (Diagnostic Landscape)

1. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) తాజా సిఫార్సులు:

• NPOC టెస్ట్‌లు: ‘నియర్ పాయింట్ ఆఫ్ కేర్’ (Near Point-of-Care) మాలిక్యులర్ పరీక్షలను WHO సిఫార్సు చేసింది. ఇవి ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాల స్థాయిలోనే వేగంగా ఫలితాలను ఇస్తాయి.
• టంగ్ స్వాబ్స్ (Tongue Swabs): గొంతు/నాలుక నమూనాల ద్వారా కూడా టీబీ పరీక్షలు చేయవచ్చని ఆమోదించింది. ఇది ఉమ్మి (Sputum) తీయలేని వారికి (ముఖ్యంగా పిల్లలకు) ఉపయోగకరం.

2. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం – AI మరియు పోర్టబుల్ X-Ray:

• ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI): ఎక్స్-రేలను విశ్లేషించి టీబీ లక్షణాలను గుర్తించడంలో AI కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.
• మొబైల్ వ్యాన్లు: పోర్టబుల్ ఎక్స్-రే మెషీన్లు మరియు AI సాఫ్ట్‌వేర్ ఉన్న వ్యాన్ల ద్వారా మారుమూల ప్రాంతాల్లో టీబీ స్క్రీనింగ్ నిర్వహిస్తున్నారు. దీనిని ‘ప్రధాన మంత్రి టీబీ ముక్త్ భారత్ అభియాన్’లో భాగంగా ఉపయోగిస్తున్నారు.

3. భారతదేశంలో పరీక్షా విధానాల పరిణామం:

• గతంలో: స్పుటమ్ స్మెయర్ మైక్రోస్కోపీ (Sputum Smear Microscopy) పైనే ఎక్కువగా ఆధారపడేవారు (దీనిలో తక్కువ సెన్సిటివిటీ ఉంటుంది).
• ప్రస్తుతం (Molecular Testing): 2016 నుండి CBNAAT, 2020 నుండి స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో తయారైన Truenat వంటి మాలిక్యులర్ పరీక్షలను విస్తృతం చేశారు.
• లక్ష్యం: చికిత్స ప్రారంభించే ముందు 100% మందికి NAAT (Nucleic Acid Amplification Test) పరీక్షలు నిర్వహించడం.

4. పరిశోధన మరియు ఆవిష్కరణల ప్రాధాన్యతలు (Research Priorities):

• బయోమార్కర్లు: టీబీ ఇన్‌ఫెక్షన్ ఉన్నవారిలో, వ్యాధి తీవ్రత పెరిగే అవకాశం ఉన్నవారిని ముందుగానే గుర్తించే బయోమార్కర్లపై పరిశోధనలు అవసరం.
• అసింప్టమాటిక్ టీబీ: లక్షణాలు లేని టీబీ రోగులను గుర్తించడం పెద్ద సవాలు. దీనికోసం కేవలం లక్షణాల ఆధారంగా కాకుండా, ఎక్స్-రే మరియు లాలాజల పరీక్షలు అవసరం.
• పిల్లలలో టీబీ: పిల్లల నుండి ఉమ్మి నమూనా సేకరించడం కష్టం కాబట్టి, మల నమూనాల (Stool samples) ద్వారా పరీక్షలు చేసే విధానంపై పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి.
• ఎక్స్‌ట్రా పల్మనరీ టీబీ (EP-TB): ఊపిరితిత్తుల వెలుపల వచ్చే టీబీ (భారత్‌లో 25% భారం దీనిదే). దీని నిర్ధారణకు AI ఆధారిత పోర్టబుల్ అల్ట్రాసౌండ్ పరికరాలను వాడాలని ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి.

భారతదేశంలో టీబీ నివారణ – తాజా గణాంకాలు (2015-2024)

• వ్యాధి తగ్గుదల: కొత్త టీబీ కేసుల నమోదు 21% తగ్గింది (2015లో ప్రతి లక్షకు 237 కేసులు ఉంటే, 2024 నాటికి 187కు చేరింది).

• మరణాల తగ్గుదల: టీబీ వల్ల సంభవించే మరణాలు 28% తగ్గాయి.
• ప్రపంచ స్థాయి: అంతర్జాతీయ సగటు కంటే భారత్‌లో టీబీ తగ్గుదల రేటు దాదాపు రెట్టింపు వేగంతో ఉంది.

కీలక పథకాలు & కార్యక్రమాలు

1. నేషనల్ టీబీ ఎలిమినేషన్ ప్రోగ్రామ్ (NTEP):

• 2020లో RNTCP పేరును NTEPగా మార్చారు.
• లక్ష్యం: ప్రపంచ లక్ష్యం (2030) కంటే ముందే, 2025 నాటికి భారతదేశం నుండి టీబీని నిర్మూలించడం.
• నాలుగు స్తంభాలు: Detect (గుర్తించడం), Treat (చికిత్స), Prevent (నివారించడం), Build (నిర్మించడం).

2. ప్రధాన్ మంత్రి టీబీ ముక్త్ భారత్ అభియాన్ (PMTBMBA):

• సెప్టెంబర్ 9, 2022న ప్రారంభమైంది.
• 100-డేస్ డ్రైవ్: డిసెంబర్ 7, 2024న ప్రారంభమైన ఈ ప్రత్యేక డ్రైవ్ ద్వారా 20 కోట్ల మందికి స్క్రీనింగ్ చేసి, 28 లక్షల మంది బాధితులను గుర్తించారు (వీరిలో 9 లక్షల మందికి ఎటువంటి లక్షణాలు లేవు – Asymptomatic).
• విజయాలు: 2024 ఏడాదికి గానూ 46,118 గ్రామ పంచాయతీలు ‘టీబీ రహిత’ సర్టిఫికేషన్ పొందాయి.

3. నిక్షయ్ పోషణ్ యోజన & నిక్షయ్ మిత్ర:

• పోషణ్ యోజన: టీబీ రోగుల పౌష్టికాహారం కోసం ఇచ్చే ఆర్థిక సాయాన్ని రూ. 500 నుండి రూ. 1,000కి పెంచారు.
• నిక్షయ్ మిత్ర: ఎవరైనా వ్యక్తి లేదా సంస్థ టీబీ రోగులను దత్తత తీసుకుని వారికి ఆహార బుట్టలు (Food Baskets), మానసిక మద్దతు అందించే కార్యక్రమం. ఇప్పటివరకు 6.7 లక్షల మంది నిక్షయ్ మిత్రలుగా నమోదయ్యారు.

కొత్త వైద్య విధానాలు & సాంకేతికత

• BPaLM రెజిమెన్: డ్రగ్-రెసిస్టెంట్ టీబీ (MDR/RR-TB) రోగుల కోసం Bedaquiline, Pretomanid, Linezolid, Moxifloxacin అనే మందుల కలయికను ప్రవేశపెట్టారు. దీనివల్ల చికిత్స కాలం కేవలం 6 నెలలకు తగ్గింది.
• AI సాంకేతికత:
  • CATB (Cough Against TB): దగ్గు శబ్దాన్ని విశ్లేషించే అకౌస్టిక్ AI.

• DeepCXR: ఎక్స్-రేలను ఆటోమేటిక్‌గా చదివి టీబీని గుర్తించే రేడియాలజీ AI.

• Predictive Analytics: చికిత్స విఫలమయ్యే అవకాశం ఉన్న హై-రిస్క్ రోగులను ముందుగానే గుర్తించడం.

ముఖ్యమైన పరీక్షా పాయింట్లు (Exam Bits)

అంశం	వివరాలు
ప్రపంచ టీబీ దినోత్సవం	మార్చి 24 (రాబర్ట్ కోచ్ 1882లో బ్యాక్టీరియాను కనుగొన్న రోజు)
కారకం	మైకోబాక్టీరియం ట్యూబర్‌క్యులోసిస్ (Mycobacterium tuberculosis)
భారత్ నిర్మూలన లక్ష్యం	2025
చికిత్స సక్సెస్ రేటు	90% (ప్రపంచ సగటు 88% కంటే ఎక్కువ)
మౌలిక సదుపాయాలు	1,84,726 ఆయుష్మాన్ ఆరోగ్య మందిరాలు (రోగ నిర్ధారణ కేంద్రాలు)

1. నేషనల్ AI స్కిల్లింగ్ ఇనిషియేటివ్ (National AI Skilling Initiative)

• భాగస్వామ్యం: గూగుల్ (Google) మరియు యూట్యూబ్ (YouTube) సహకారంతో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ క్రియేటివ్ టెక్నాలజీస్ (IICT) ద్వారా అమలు.
• లక్ష్యం: సుమారు 15,000 మంది యువతకు ఎటువంటి రుసుము లేకుండా ఉచితంగా AI శిక్షణ ఇవ్వడం.
• కాలపరిమితి: రెండు దశల్లో శిక్షణ (దశ-1: మార్చి-జూన్ 2026; దశ-2: జూలై-డిసెంబర్ 2026).
• ముఖ్య అంశాలు: గూగుల్ కెరీర్ సర్టిఫికేట్లు, జనరేటివ్ AI (Gemini 3, Vertex AI) మరియు స్టోరీ టెల్లింగ్ నైపుణ్యాలపై శిక్షణ.

2. MyWAVES (సిటిజన్ క్రియేటర్ ప్లాట్‌ఫారమ్)

• వివరణ: ఇది WAVES OTT ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో భాగంగా రూపొందించిన ఒక శక్తివంతమైన వేదిక.
• ప్రయోజనం: కంటెంట్ క్రియేటర్లు తమ స్వంత వీడియోలను, కంటెంట్‌ను సృష్టించి, అప్‌లోడ్ చేసి పంచుకోవడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది. భారతీయ సంస్కృతిని, ప్రాంతీయ వైవిధ్యాన్ని చాటిచెప్పేందుకు ‘క్రియేటర్స్ కార్నర్’ను ఉపయోగించుకోవాలని మంత్రి సూచించారు.

3. DD ఫ్రీ డిష్ – ఆధునిక సాంకేతికత

• సాంకేతికత: టెలివిజన్ సెట్లలో ఇన్-బిల్ట్ శాటిలైట్ ట్యూనర్లు (In-built Satellite Tuners) మరియు అడ్వాన్స్‌డ్ ఎలక్ట్రానిక్ ప్రోగ్రామ్ గైడ్ (EPG) ప్రవేశపెట్టడం.
• ప్రయోజనం: అదనపు ఎక్విప్‌మెంట్ (సెట్-టాప్ బాక్స్ వంటివి) లేకుండానే పౌరులు నేరుగా డిజిటల్ కంటెంట్‌ను యాక్సెస్ చేయవచ్చు. ఇది సాంకేతికతను సామాన్యులకు మరింత చేరువ (Democratisation) చేస్తుంది.

పోటీ పరీక్షల కోణంలో ముఖ్య పదజాలం (Key Terminology):

• ఆరెంజ్ ఎకానమీ (Orange Economy): దీనినే క్రియేటివ్ ఎకానమీ అని కూడా పిలుస్తారు. సృజనాత్మకత, సంస్కృతి, సాంకేతికత మరియు మేధో సంపత్తి (IP) ఆధారంగా ఆర్థిక విలువను సృష్టించే పరిశ్రమలు ఇందులో ఉంటాయి.
• WAVES OTT: కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన ఓవర్-ది-టాప్ (OTT) ప్లాట్‌ఫారమ్.
• Gemini 3 & Vertex AI: గూగుల్ అభివృద్ధి చేసిన అధునాతన AI టూల్స్.
• IICT: ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ క్రియేటివ్ టెక్నాలజీస్.

భారత్ – రష్యా సంబంధాలు: ముఖ్యాంశాలు

1. వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం (Strategic Partnership):

• భారత్ మరియు రష్యాల మధ్య సంబంధాన్ని “ప్రత్యేక మరియు విశేష వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం” (Special and Privileged Strategic Partnership) గా అభివర్ణించారు.
• మారుతున్న బహుళ ధృవ ప్రపంచ క్రమంలో (Multipolar order), ఈ రెండు దేశాల మధ్య సహకారం ప్రాంతీయ మరియు ప్రపంచ శాంతికి అత్యంత అవసరమని పేర్కొన్నారు.

2. 2026 భారత్ – రష్యా వార్షిక సమ్మిట్:

• 2026లో జరగబోయే వార్షిక ద్వైపాక్షిక సదస్సుకు ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీకి రష్యా ఆహ్వానం పలికింది.
• డిసెంబర్ 2025లో పుతిన్ భారత పర్యటన సందర్భంగా నైపుణ్యం కలిగిన నిపుణుల కదలిక (Mobility), ఆరోగ్య భద్రత, సముద్ర సహకారం, ఎరువులు మరియు వాణిజ్యం వంటి రంగాల్లో కీలక ఒప్పందాలు జరిగాయి.

3. ఆర్థిక మరియు వాణిజ్య సహకారం:

• జాతీయ కరెన్సీలు: భారత్-రష్యా మధ్య జరుగుతున్న వాణిజ్యంలో సుమారు 96% లావాదేవీలు జాతీయ కరెన్సీలలోనే (రూపాయి – రూబుల్) జరుగుతున్నాయి.
• FTA: యురేషియన్ ఎకనామిక్ యూనియన్ (Eurasian Economic Union) తో ఉచిత వాణిజ్య ఒప్పందం (Free Trade Agreement) పై భారత్ ఆసక్తిని కనబరిచింది.

4. ఇంధన మరియు అణుశక్తి సహకారం:

• సివిల్ న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ రంగంలో రష్యా భారత్‌కు అత్యంత ముఖ్యమైన భాగస్వామి.
• తమిళనాడులోని కూడంకుళం అణు విద్యుత్ ప్రాజెక్టు ఈ సహకారానికి ఒక గొప్ప నిదర్శనం.

5. అంతర్జాతీయ వేదికలు & భౌగోళిక రాజకీయాలు:

• BRICS 2026: 2026లో భారత్ BRICS అధ్యక్ష పదవిని చేపడుతోంది. ఈ సందర్భంగా ‘హ్యూమానిటీ ఫస్ట్’ (Humanity First) విధానంతో రష్యాతో కలిసి పనిచేయాలని భారత్ నిర్ణయించుకుంది.
• పశ్చిమాసియా సంక్షోభం: ఇరాన్ మరియు పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంతంలో అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ చర్యల వల్ల ఏర్పడిన ఉద్రిక్తతల నేపథ్యంలో భారత్-రష్యా సంబంధాలకు మరింత ప్రాధాన్యత ఏర్పడిందని రష్యా పేర్కొంది.
• భారత్ అనుసరిస్తున్న “వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి” (Strategic Autonomy) విధానాన్ని రష్యా ప్రశంసించింది.

పోటీ పరీక్షల కోణంలో క్విక్ పాయింట్స్:

• BRICS ప్రెసిడెన్సీ: 2026లో భారత్ నిర్వహించనుంది.
• కూడంకుళం ప్రాజెక్ట్: రష్యా సహకారంతో నిర్మిస్తున్న అణు విద్యుత్ కేంద్రం.
• వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి: అంతర్జాతీయ ఒత్తిళ్లకు లొంగకుండా దేశ ప్రయోజనాల దృష్ట్యా భారత్ తీసుకునే స్వతంత్ర నిర్ణయ విధానం.
• ముఖ్య సంస్థలు: BRICS, SCO, G-20 మరియు ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) వేదికలలో ఇరు దేశాల మధ్య సమన్వయం.

జల్ జీవన్ మిషన్ 2.0 – ఏపీ, ఒడిశా ఒప్పందాలు

1. ప్రధాన ఉద్దేశ్యం:

గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ప్రతి ఇంటికి తగిన పరిమాణంలో, నాణ్యమైన తాగునీటిని నిరంతరాయంగా అందించడం. ముఖ్యంగా నిర్వహణ (O&M) లో సామాజిక భాగస్వామ్యాన్ని (Community participation) పెంచడం మరియు జవాబుదారీతనాన్ని నిర్ధారించడం.

2. ఆంధ్రప్రదేశ్ – ముఖ్యాంశాలు:

• లక్ష్యం: ‘హర్ ఘర్ జల్’ (ఇంటింటికీ నీరు) లక్ష్యాన్ని సాధించడం. రాబోయే గోదావరి పుష్కరాల నాటికి కొన్ని కీలక ప్రాజెక్టులను పూర్తి చేయాలని ఏపీ ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
• ప్రాధాన్యత: నీటి వినియోగ సామర్థ్యం (Water use efficiency), బిందు సేద్యం (Drip irrigation) మరియు భూగర్భ జలాల రీఛార్జ్ కోసం ‘జల సంచయ్ జన్ భాగీదారి’ (JSJB) కార్యక్రమాన్ని ప్రోత్సహించడం.

3. ఒడిశా – ముఖ్యాంశాలు:

• డిజిటల్ ఇంటిగ్రేషన్: నీటి సరఫరా ఆస్తులను ‘సుజల్ భారత్’ (Sujal Bharat) ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో నమోదు చేయడం మరియు ప్రతి గ్రామానికి ప్రత్యేకమైన ‘సుజల్ గ్రామ్ ఐడి’ (Sujal Gram ID) కేటాయించడం.
• జన్ భాగీదారి: ‘బసుధా’ (Basudha) హెల్ప్‌లైన్ మరియు వాట్సాప్ ఇంటర్‌ఫేస్ ద్వారా పౌర సేవలను బలోపేతం చేయడం. గ్రామ నీరు మరియు పారిశుద్ధ్య కమిటీల (VWSC) ద్వారా పర్యవేక్షణ.

4. JJM 2.0 ప్రత్యేకతలు:

• మౌలిక సదుపాయాల బలోపేతం: పాత మౌలిక సదుపాయాల్లోని లోపాలను సరిదిద్దడం మరియు మిగిలిన గృహాలకు కనెక్షన్లు ఇవ్వడం.
• మహిళా సాధికారత: నీటి నాణ్యతను పరీక్షించడానికి మహిళలకు ఫీల్డ్ టెస్ట్ కిట్స్ (FTK) వినియోగంలో శిక్షణ ఇవ్వడం.
• సుస్థిరత: పూర్తయిన నీటి పథకాలను డాక్యుమెంటేషన్ ద్వారా స్థానిక సంఘాలకు అప్పగించి, వాటి నిర్వహణ బాధ్యతను వారికే అప్పగించడం.

పోటీ పరీక్షల కోణంలో క్విక్ పాయింట్స్:

• మిషన్ లక్ష్యం: 2047 నాటికి ‘వికసిత్ భారత్’ విజన్ లో భాగంగా గ్రామీణ నీటి భద్రతను సాధించడం.
• కేంద్ర మంత్రి: సి.ఆర్. పాటిల్ (కేంద్ర జలశక్తి మంత్రి).
• కీలక పదం: ‘జన్ భాగీదారి’ (ప్రజల భాగస్వామ్యం).
• సాంకేతికత: సుజల్ భారత్ ప్లాట్‌ఫారమ్ మరియు సుజల్ గ్రామ్ ఐడిలు.

FAME India పథకం – దశలవారీ పురోగతి

1. మొదటి దశ (FAME-I): (01.04.2015 – 31.03.2019)

• ఉద్దేశ్యం: ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల సాంకేతికత మరియు మార్కెట్ స్పందనను అంచనా వేయడానికి పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌గా పనిచేసింది.
• వాహనాలు: సుమారు 2.8 లక్షల ఎలక్ట్రిక్ మరియు హైబ్రిడ్ వాహనాలకు ₹359 కోట్ల ప్రోత్సాహకాలు అందించారు.
• బస్సులు: వివిధ నగరాల్లో 425 ఇ-బస్సుల మోహరింపు (₹280 కోట్లు).
• ఛార్జింగ్ స్టేషన్లు: 520 స్టేషన్ల మంజూరు.
• R&D: అడ్వాన్స్‌డ్ రీసెర్చ్ మరియు బ్యాటరీ ఇంజనీరింగ్ కోసం ‘సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్’ ఏర్పాటు.

2. రెండవ దశ (FAME-II): (01.04.2019 – 31.03.2024)

• మొత్తం బడ్జెట్: ₹11,500 కోట్లు.
• వాహనాల విక్రయం: ఈ కాలంలో మొత్తం 16,71,606 ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలకు మద్దతు లభించింది.
• ఇ-బస్సులు: జనవరి 31, 2026 నాటికి 5,195 ఇ-బస్సులు రోడ్లపైకి వచ్చాయి.
• ఛార్జింగ్ మౌలిక సదుపాయాలు: జనవరి 1, 2026 నాటికి 9,159 పబ్లిక్ ఛార్జింగ్ స్టేషన్లు (EV PCS) ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.

ప్రస్తుత పథకం: PM E-DRIVE (01.04.2024 నుండి అమలు)

సాంకేతిక సవాళ్లు మరియు పరిశోధన (R&D) పై దృష్టి సారించేందుకు ప్రభుత్వం ఈ కొత్త పథకాన్ని ప్రవేశపెట్టింది:

• టెస్టింగ్ ఏజెన్సీలు: R&Dని బలోపేతం చేసేందుకు టెస్టింగ్ ఏజెన్సీల అప్‌గ్రేడేషన్ కోసం ₹780 కోట్లు.
• ఇ-బస్సులు: ప్రధాన నగరాల్లో 14,028 ఎలక్ట్రిక్ బస్సుల మోహరింపు కోసం ₹4,391 కోట్లు.
• ఛార్జింగ్ నెట్‌వర్క్: దేశవ్యాప్తంగా పబ్లిక్ ఛార్జింగ్ మౌలిక సదుపాయాల కోసం ₹2,000 కోట్లు.
• స్థానికీకరణ (Localization): కీలకమైన EV విడిభాగాలను భారతదేశంలోనే తయారు చేయడాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ఫేజ్డ్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ ప్రోగ్రామ్ (PMP) అమలు.

పోటీ పరీక్షల కోణంలో ముఖ్యాంశాలు:

• మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Heavy Industries).
• ప్రకటించిన వారు: భారీ పరిశ్రమల శాఖ సహాయ మంత్రి భూపతిరాజు శ్రీనివాస వర్మ.
• ముఖ్య పథకం: FAME స్థానంలో ఇప్పుడు PM E-DRIVE అమలులోకి వచ్చింది.
• లక్ష్యం: 2030 నాటికి దేశంలో ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల వినియోగాన్ని గణనీయంగా పెంచి పర్యావరణ కాలుష్యాన్ని తగ్గించడం.

1. స్వస్థ నారి, సశక్త్ పరివార్ అభియాన్ (SNSPA)

• లక్ష్యం: మహిళలు మరియు పిల్లల ఆరోగ్య సేవలను బలోపేతం చేయడం, నాణ్యమైన వైద్యం మరియు అవగాహనను ‘జన్ భాగీదారి’ (ప్రజల భాగస్వామ్యం) ద్వారా పెంపొందించడం.
• నిర్వహణ: నేషనల్ హెల్త్ మిషన్ (NHM) కింద ఈ కార్యక్రమం అమలు చేయబడుతోంది.
• ఆయుష్మాన్ ఆరోగ్య మందిరాలు (AAM): వీటి ద్వారా నివారణ (Preventive) మరియు ప్రోత్సాహక (Promotive) ఆరోగ్య సేవలను సమాజానికి దగ్గరగా తీసుకెళ్తున్నారు.
  • ఏటా 42 హెల్త్ క్యాలెండర్ డేస్ నిర్వహిస్తారు.
  • నెలకు 10 వెల్నెస్ సెషన్లు (యోగా, ధ్యానం, ఆరోగ్య సలహాలు) నిర్వహిస్తారు.

2. దేశవ్యాప్త HPV వ్యాక్సినేషన్ క్యాంపెయిన్

గర్భాశయ క్యాన్సర్ (Cervical Cancer) నివారణ కోసం కేంద్రం చేపట్టిన భారీ టీకా కార్యక్రమం:

• ప్రారంభం: ఫిబ్రవరి 28, 2026.
• లక్ష్యం: దేశవ్యాప్తంగా 1.2 కోట్ల మంది బాలికలకు ఉచితంగా టీకాలు వేయడం.
• అర్హత: 14 ఏళ్ల వయస్సు కలిగిన బాలికలు (అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో).
• డిజిటల్ ట్రాకింగ్: టీకా స్థితిని U-WIN పోర్టల్ ద్వారా అప్‌డేట్ చేస్తారు.

వ్యాక్సిన్ తీసుకోకూడని వారు (Exclusions):

• తీవ్ర అనారోగ్యంతో ఉన్నవారు (కోలుకునే వరకు వేయకూడదు).
• గతంలో వ్యాక్సిన్ వేసుకున్నప్పుడు అలర్జీ వచ్చిన వారు లేదా ‘ఈస్ట్’ (Yeast) అలర్జీ ఉన్నవారు.
• గర్భవతులు.
• నిర్దేశించిన వయస్సు (14 ఏళ్లు) పరిధిలో లేని వారు.

పోటీ పరీక్షల కోణంలో ముఖ్యాంశాలు:

• మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ.
• మంత్రి: ఆరోగ్య శాఖ సహాయ మంత్రి అనుప్రియా పటేల్ (రాజ్యసభలో లిఖితపూర్వక సమాధానం).
• HPV (Human Papillomavirus): ఇది గర్భాశయ క్యాన్సర్‌కు ప్రధాన కారణం. దీని నివారణకు భారత్ సొంతంగా ‘సెర్వావాక్’ (Cervavac) అనే వ్యాక్సిన్‌ను కూడా అభివృద్ధి చేసింది.
• ముఖ్యమైన పోర్టల్: U-WIN (టీకా కార్యక్రమాల పర్యవేక్షణ కోసం).

ప్రధాన మంత్రి ధన్-ధాన్య కృషి యోజన (DDKY): ముఖ్యాంశాలు

1. జిల్లాల ఎంపిక:

దేశవ్యాప్తంగా 100 జిల్లాలను ఈ పథకం కింద ఎంపిక చేశారు. ఈ జిల్లాలను ఎంచుకోవడానికి మూడు ప్రధాన సూచికలను ప్రాతిపదికగా తీసుకున్నారు:

• తక్కువ పంట ఉత్పాదకత (Low crop productivity).
• తక్కువ పంట సాంద్రత (Low cropping intensity).
• తక్కువ వ్యవసాయ రుణాల పంపిణీ (Less agricultural credit disbursement).

2. పథకం లక్ష్యాలు:

• వ్యవసాయ ఉత్పాదకతను పెంచడం.
• పంట వైవిధ్యీకరణ (Crop Diversification) మరియు సుస్థిర వ్యవసాయ పద్ధతులను ప్రోత్సహించడం.
• పంచాయతీ మరియు బ్లాక్ స్థాయిలలో కోత అనంతర నిల్వ (Post-harvest storage) సదుపాయాలను పెంచడం.
• నీటి పారుదల సౌకర్యాలను మెరుగుపరచడం మరియు స్వల్పకాలిక, దీర్ఘకాలిక రుణాలను అందుబాటులోకి తేవడం.

3. నిర్వహణా యంత్రాంగం:

• జిల్లా స్థాయి: జిల్లా కలెక్టర్ నేతృత్వంలోని ‘జిల్లా ధన్-ధాన్య కృషి యోజన సమితి’ జిల్లా కార్యాచరణ ప్రణాళికను (DAP) రూపొందించి అమలు చేస్తుంది.
• కన్వర్జెన్స్ (సమన్వయం): 11 శాఖలకు చెందిన 36 కేంద్ర పథకాలు, రాష్ట్ర పథకాలు మరియు ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యాన్ని సమన్వయం చేస్తూ ఈ ప్రణాళికలు అమలు చేస్తారు.
• సెంట్రల్ నోడల్ ఆఫీసర్లు (CNOs): ప్రతి జిల్లాకు ఒక కేంద్ర నోడల్ అధికారిని కేటాయించారు. వీరు క్షేత్రస్థాయిలో పర్యవేక్షణ మరియు పనితీరును సమీక్షిస్తారు.

4. కీలక జోక్యాలు (Interventions):

• వాతావరణాన్ని తట్టుకోగల వ్యవసాయ సాంకేతికతలను (Climate-resilient technologies) ప్రవేశపెట్టడం.
• క్లైమేట్-స్మార్ట్ ఆస్తులైన మైక్రో-ఇరిగేషన్, ప్రొటెక్టెడ్ కల్టివేషన్ మరియు కోత అనంతర మౌలిక సదుపాయాల కల్పన.

పోటీ పరీక్షల కోణంలో క్విక్ పాయింట్స్:

• ముఖ్య ఉద్దేశ్యం: వెనుకబడిన 100 జిల్లాల్లో వ్యవసాయ అభివృద్ధిని వేగవంతం చేయడం.
• అనుసంధాన పథకాలు: MIDH (మిషన్ ఫర్ ఇంటిగ్రేటెడ్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ హార్టికల్చర్) మరియు RKVY (రాష్ట్రీయ కృషి వికాస్ యోజన) వంటి పథకాలను ఇందులో విలీనం చేస్తారు.