భారత రాష్ట్రపతి ఒడిశా మరియు ఛత్తీస్‌గఢ్ పర్యటన (ఫిబ్రవరి 2-7, 2026)

భారత రాష్ట్రపతి శ్రీమతి ద్రౌపది ముర్ము గారు ఫిబ్రవరి 2 నుండి 7 వరకు ఒడిశా మరియు ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రాల్లో పర్యటించనున్నారు. ఈ పర్యటనలో భాగంగా ఆమె పలు విద్యా, సామాజిక మరియు మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించనున్నారు.

పర్యటనలోని ముఖ్యాంశాలు:

• ఫిబ్రవరి 3 (బాలాసోర్, ఒడిశా):
  • ఫకీర్ మోహన్ యూనివర్సిటీ (Fakir Mohan University) కాన్వోకేషన్ (పట్టభద్రుల ఉత్సవం)లో పాల్గొంటారు.
  • నూతనంగా నిర్మించిన ఆడిటోరియాన్ని ప్రారంభిస్తారు.
• ఫిబ్రవరి 4 (రాయ్‌రంగ్‌పూర్, ఒడిశా):
  • భంజ్‌బీర్ సునారామ్ సోరెన్ (Bhanjbir Sunaram Soren) విగ్రహావిష్కరణ.
  • రాయ్‌రంగ్‌పూర్‌లో ప్రభుత్వ ఆయుర్వేద మెడికల్ కాలేజ్ & హాస్పిటల్, ఆర్చరీ (విలువిద్య) సెంటర్, మరియు MSCB యూనివర్సిటీ ఐటి క్యాంపస్‌లకు శంకుస్థాపన/ప్రారంభోత్సవం.
• ఫిబ్రవరి 6 (భువనేశ్వర్ & సిమ్లిపాల్):
  • సిమ్లిపాల్‌లో గిరిజన తెగల మహిళలు మరియు యువతతో ముఖాముఖి చర్చలు.
  • భువనేశ్వర్‌లో జరిగే ‘బ్లాక్ స్వాన్ సమ్మిట్, ఇండియా’ (Black Swan Summit, India) లో పాల్గొంటారు. ఈ సదస్సును ఒడిశా ప్రభుత్వం మరియు ‘గ్లోబల్ ఫైనాన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ నెట్‌వర్క్’ సంయుక్తంగా నిర్వహిస్తున్నాయి.
• ఫిబ్రవరి 7 (జగదల్‌పూర్, ఛత్తీస్‌గఢ్):
  • బస్తర్ ప్రాంతంలో నిర్వహించే ‘బస్తర్ పండుమ్ 2026’ (Bastar Pandum 2026) ఉత్సవాన్ని రాష్ట్రపతి ప్రారంభిస్తారు.

---

పరీక్షా దృక్పథంలో ముఖ్యమైన అంశాలు (Quick Facts for Exams):

అంశం	వివరాలు
రాష్ట్రపతి	శ్రీమతి ద్రౌపది ముర్ము
పర్యటన రాష్ట్రాలు	ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్
ముఖ్య సదస్సు	బ్లాక్ స్వాన్ సమ్మిట్, ఇండియా (భువనేశ్వర్)
గిరిజన ఉత్సవం	బస్తర్ పండుమ్ 2026 (ఛత్తీస్‌గఢ్)
విగ్రహావిష్కరణ	భంజ్‌బీర్ సునారామ్ సోరెన్

అమృత్ ఉద్యాన్ (Amrit Udyan) సందర్శన – 2026: పూర్తి వివరాలు

రాష్ట్రపతి భవన్‌లోని ప్రసిద్ధ అమృత్ ఉద్యాన్ (వింటర్ యాన్యువల్స్ ఎడిషన్ 2026) ను భారత రాష్ట్రపతి శ్రీమతి ద్రౌపది ముర్ము గారు ఫిబ్రవరి 1, 2026న ప్రారంభించారు.

డెరా సచ్‌ఖండ్ బల్లన్‌ను సందర్శించిన ప్రధానమంత్రి

శ్రీ గురు రవిదాస్ మహారాజ్ జయంతి సందర్భంగా భారత ప్రధాన మంత్రి శ్రీ నరేంద్ర మోదీ ఫిబ్రవరి 1, 2026న పంజాబ్‌లోని డెరా సచ్‌ఖండ్ బల్లన్ (Dera Sachkhand Ballan) ను సందర్శించారు.

ముఖ్యాంశాలు:

• సందర్భం: శ్రీ గురు రవిదాస్ మహారాజ్ జయంతి వేడుకలు.
• ప్రాంతం: పంజాబ్ (జలంధర్ సమీపంలోని బల్లన్).
• ప్రాముఖ్యత: డెరా సచ్‌ఖండ్ బల్లన్ అనేది రవిదాసియా కమ్యూనిటీకి అత్యంత పవిత్రమైన మరియు అతిపెద్ద ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం.

పోటీ పరీక్షల కోసం బిట్స్ (Quick Bytes):

1. గురు రవిదాస్: 14-16వ శతాబ్దానికి చెందిన భక్తి ఉద్యమ సన్యాసి మరియు కవి.
2. రవిదాసియా మతం: గురు రవిదాస్ బోధనల ఆధారంగా ఏర్పడిన ఒక ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయం.
3. స్థలం: డెరా సచ్‌ఖండ్ బల్లన్, పంజాబ్.

ఆదంపూర్ ఎయిర్‌పోర్ట్ పేరు మార్పు: ఇకపై ‘శ్రీ గురు రవిదాస్ మహారాజ్ జీ‘ విమానాశ్రయం

పంజాబ్‌లోని ఆదంపూర్ ఎయిర్‌పోర్ట్ (Adampur Airport) పేరును మారుస్తూ కేంద్ర ప్రభుత్వం కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. సంత్ రవిదాస్ జయంతి (ఫిబ్రవరి 1, 2026) సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని, ఈ విమానాశ్రయానికి ‘శ్రీ గురు రవిదాస్ మహారాజ్ జీ విమానాశ్రయం‘ గా నామకరణం చేసినట్లు ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ ప్రకటించారు.

ముఖ్యాంశాలు:

• కొత్త పేరు: శ్రీ గురు రవిదాస్ మహారాజ్ జీ ఎయిర్‌పోర్ట్.
• పాత పేరు: ఆదంపూర్ ఎయిర్‌పోర్ట్ (పంజాబ్).
• సందర్భం: సంత్ రవిదాస్ జయంతి వేడుకలు.
• ఉద్దేశ్యం: సమానత్వం, కరుణ మరియు సేవ అనే గురు రవిదాస్ ఆశయాలకు గౌరవ సూచికంగా ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు.

పోటీ పరీక్షల బిట్స్ (Static GK & Current Affairs):

• ఆదంపూర్ ఎయిర్‌పోర్ట్ ఎక్కడ ఉంది? – పంజాబ్ (జలంధర్ జిల్లా).
• గురు రవిదాస్ ఎవరు? – 15వ శతాబ్దానికి చెందిన గొప్ప సంఘ సంస్కర్త, కవి మరియు భక్తి ఉద్యమకారుడు.
• ప్రాముఖ్యత: ఇటీవల కాలంలో మారిన విమానాశ్రయాల పేర్ల జాబితాలో ఇది ముఖ్యమైనది (ఉదా: చండీగఢ్ ఎయిర్‌పోర్ట్‌ను షహీద్ భగత్ సింగ్ ఎయిర్‌పోర్ట్‌గా మార్చినట్లుగానే).

ఇటీవల పేరు మార్చబడిన ముఖ్యమైన ప్రదేశాల జాబితా (2025-26)

పాత పేరు	కొత్త పేరు	ప్రాంతం / రాష్ట్రం
ఆదంపూర్ ఎయిర్‌పోర్ట్	శ్రీ గురు రవిదాస్ మహారాజ్ జీ ఎయిర్‌పోర్ట్	పంజాబ్
అమృత్ ఉద్యాన్ (వార్షిక ఉత్సవం)	అమృత్ ఉద్యాన్ వింటర్ యాన్యువల్స్	రాష్ట్రపతి భవన్, ఢిల్లీ
రాష్ట్రపతి భవన్ సాంస్కృతిక కేంద్రం	గణతంత్ర మండపం	ఢిల్లీ
ముంబై సెంట్రల్ స్టేషన్	నానా జగన్నాథ్ శంకర్ సెట్ స్టేషన్	మహారాష్ట్ర
అహ్మద్ నగర్ జిల్లా	అహల్యా నగర్	మహారాష్ట్ర
ఔరంగాబాద్	ఛత్రపతి శంభాజీ నగర్	మహారాష్ట్ర
ఉస్మానాబాద్	ధారాశివ్	మహారాష్ట్ర
ముఘల్ గార్డెన్స్	అమృత్ ఉద్యాన్	ఢిల్లీ
చండీగఢ్ ఎయిర్‌పోర్ట్	షహీద్ భగత్ సింగ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం	పంజాబ్/హర్యానా
రాజ్‌పథ్ (Rajpath)	కర్తవ్య పథ్	ఢిల్లీ

---

“Union Budget 2026: PM Modi’s Vision for Viksit Bharat”

కేంద్ర బడ్జెట్ 2026: ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ప్రసంగ ముఖ్యాంశాలు

కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ వరుసగా తొమ్మిదవ సారి బడ్జెట్‌ను ప్రవేశపెట్టి కొత్త రికార్డు సృష్టించారు. ఈ బడ్జెట్ ‘వికసిత్ భారత్ 2047’ లక్ష్యానికి బలమైన పునాది అని ప్రధాని కొనియాడారు.

బడ్జెట్ లోని కీలక రంగాలు – ముఖ్యాంశాలు:

• యువశక్తి మరియు ఉపాధి: దీనిని ‘యూత్ పవర్ బడ్జెట్’గా ప్రధాని అభివర్ణించారు. ఆడియో-విజువల్, గేమింగ్ (Orange Economy), టూరిజం మరియు ఖేలో ఇండియా ద్వారా యువతకు ఉపాధి అవకాశాలు పెరుగుతాయి.
• మౌలిక సదుపాయాలు (Infrastructure): డెడికేటెడ్ ఫ్రెయిట్ కారిడార్, జలమార్గాల విస్తరణ, హై-స్పీడ్ రైల్ కారిడార్ మరియు టైర్-2, టైర్-3 నగరాల అభివృద్ధిపై దృష్టి సారించారు.
• పారిశ్రామికాభివృద్ధి (Make in India): * సెమీకండక్టర్ మిషన్ 2.0 మరియు బయో-ఫార్మా శక్తి మిషన్ ప్రారంభం.
  • రేర్ ఎర్త్ కారిడార్ (Rare Earth Corridor) నిర్మాణం మరియు ఎలక్ట్రానిక్ కాంపోనెంట్ తయారీకి ప్రోత్సాహం.
  • MSMEలను ‘గ్లోబల్ ఛాంపియన్స్’గా మార్చడానికి ప్రత్యేక చర్యలు.
• వ్యవసాయ రంగం: కొబ్బరి, జీడిపప్పు, కోకో మరియు గంధపు చెక్కల సాగు చేసే రైతులకు ప్రాధాన్యత. రైతుల కోసం వారి భాషలోనే సమాచారం అందించే ‘భారత్ విస్తార్ AI’ (Bharat Vistar AI) టూల్ పరిచయం.
• మహిళా సాధికారత: 10 కోట్లకు పైగా ఉన్న మహిళా స్వయం సహాయక బృందాల (SHGs) కోసం ఆధునిక ఎకోసిస్టమ్ తయారీ. ప్రతి జిల్లాలో విద్యార్థినుల కోసం కొత్త హాస్టళ్ల నిర్మాణం.

పరీక్షా దృక్పథంలో ముఖ్యాంశాలు (Quick Facts):

• రికార్డు: నిర్మలా సీతారామన్ 9వ సారి బడ్జెట్ ప్రవేశపెట్టారు.
• లక్ష్యం: భారతదేశాన్ని ప్రపంచంలోనే 3వ అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థగా మార్చడం.
• కీలక మిషన్లు: సెమీకండక్టర్ మిషన్ 2.0, బయో-ఫార్మా శక్తి మిషన్.
• కొత్త టెక్నాలజీ: వ్యవసాయం కోసం ‘భారత్ విస్తార్ AI’.
• డేటా హబ్: భారతదేశాన్ని ప్రపంచ ‘డేటా సెంటర్ హబ్’గా మార్చడానికి పన్ను మినహాయింపులు.

---

ఇండియన్ కోస్ట్ గార్డ్ (ICG) ఆవిర్భావ దినోత్సవం 2026

ఫిబ్రవరి 1, 2026న ఇండియన్ కోస్ట్ గార్డ్ (Indian Coast Guard) తన ఆవిర్భావ దినోత్సవాన్ని (Raising Day) జరుపుకుంది.

ముఖ్య అంశాలు:

• నేపథ్యం: భారతదేశ తీరప్రాంత భద్రతలో ఇండియన్ కోస్ట్ గార్డ్ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
• విధులు: సముద్ర భద్రత, విపత్తుల సమయంలో వేగవంతమైన ప్రతిస్పందన మరియు సముద్ర పర్యావరణ వ్యవస్థను రక్షించడం.

పోటీ పరీక్షల దృక్పథంలో (Static GK):

• స్థాపన: ఇండియన్ కోస్ట్ గార్డ్ చట్టం, 1978 ద్వారా ఆగస్టు 18న అధికారికంగా స్థాపించబడినప్పటికీ, ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి 1న రైజింగ్ డే జరుపుకుంటారు.
• నినాదం (Motto): “వయమ్ రక్షామః” (Vayam Rakshamah) – అంటే ‘మేము రక్షిస్తాము’.
• మంత్రిత్వ శాఖ: ఇది కేంద్ర రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వస్తుంది.
• ప్రధాన కార్యాలయం: న్యూఢిల్లీ.

ఇండియన్ కోస్ట్ గార్డ్ (ICG) స్వర్ణోత్సవ వేడుకలు – 2026

• మైలురాయి: ICG స్థాపించబడినప్పటి నుండి ఇప్పటివరకు సముద్రంలో 11,800 మందికి పైగా ప్రాణాలను కాపాడింది.
• స్వర్ణిమ్ జయంతి లోగో & స్టాంపు: ICG 50 ఏళ్ల ప్రస్థానానికి గుర్తుగా ‘స్వర్ణిమ్ జయంతి లోగో‘ మరియు ప్రత్యేక స్మారక స్టాంపును రక్షణ మంత్రి ఆవిష్కరించారు.

ఐసిజి (ICG) గురించి పరీక్షా బిట్స్:

అంశం	వివరాలు
స్థాపన	ఫిబ్రవరి 1, 1977 (అధికారిక చట్టం 1978)
50వ వార్షికోత్సవం	ఫిబ్రవరి 1, 2026
నినాదం	వయమ్ రక్షామః (Vayam Rakshamah)
డైరెక్టర్ జనరల్	పరమేష్ శివమణి (DG Paramesh Sivamani)
ముఖ్య ఆపరేషన్లు	ఆపరేషన్ సిందూర్, ఆపరేషన్ సాగర్ బంధు

---

సంత్ రవిదాస్ జయంతి – 2026: ప్రధానమంత్రి నివాళులు

శ్రీ గురు రవిదాస్ మహారాజ్ జీ 649వ జయంతి

ముఖ్యాంశాలు (Key Highlights):

• తేదీ: ఫిబ్రవరి 1, 2026 (మాఘ పూర్ణిమ).
• జన్మస్థలం: వారణాసిలోని సీర్ గోవర్ధనపూర్ (ఉత్తరప్రదేశ్).
• ఆశయం: కులవివక్ష లేని సమాజ స్థాపన, మానవత్వం మరియు కరుణ.

పోటీ పరీక్షల దృక్పథంలో సంత్ రవిదాస్ (Static GK):

• భక్తి ఉద్యమం: 15-16వ శతాబ్దానికి చెందిన గొప్ప భక్తి ఉద్యమ కవి మరియు సంఘ సంస్కర్త.
• ప్రముఖ శిష్యురాలు: ప్రసిద్ధ కృష్ణ భక్తురాలు మీరాబాయి ఈయన శిష్యురాలు.
• గురు గ్రంథ్ సాహిబ్: సిక్కుల పవిత్ర గ్రంథమైన ‘గురు గ్రంథ్ సాహిబ్’లో గురు రవిదాస్ రాసిన 41 శ్లోకాలను (Hymns) చేర్చారు.
• బేగంపురా (Beghumpura): బాధలు, వివక్ష లేని నగరాన్ని ఆయన ‘బేగంపురా’గా అభివర్ణించారు.
• నినాదం: “మన్ చంగా తో కఠౌతీ మే గంగా” (మనస్సు స్వచ్ఛంగా ఉంటే, ఇంట్లోని నీటి కుండలోనే గంగ ఉంటుంది).

కేంద్ర బడ్జెట్ 2026: ఆయుష్ (AYUSH) రంగానికి భారీ కేటాయింపులు

కేంద్ర బడ్జెట్ 2026లో ఆయుష్ రంగానికి ప్రభుత్వం ప్రాధాన్యతనిస్తూ ₹4,408 కోట్లు కేటాయించింది.

బడ్జెట్‌లోని ప్రధానాంశాలు:

• మొత్తం కేటాయింపు: ₹4,408 కోట్లు.
• కొత్త విద్యా సంస్థలు: దేశంలో విద్య, పరిశోధనలను బలోపేతం చేయడానికి మూడు కొత్త ఆల్ ఇండియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆయుర్వేద (AIIA) సంస్థల ఏర్పాటు.
• పరిశోధనలు: జాంనగర్‌లోని WHO గ్లోబల్ ట్రెడిషనల్ మెడిసిన్ సెంటర్ స్థాయి పెంపుదల (Upgradation).
• మౌలిక సదుపాయాలు: నేషనల్ ఆయుష్ మిషన్ కింద ‘ఆయుష్ హెల్త్ & వెల్నెస్ సెంటర్ల’ విస్తరణ. ఆయుష్ ఫార్మసీలు మరియు డ్రగ్ టెస్టింగ్ ల్యాబొరేటరీల ఆధునీకరణ.
• గ్లోబల్ హబ్: ఆయుర్వేద, యోగా, యునాని, సిద్ధ, సోవా-రిగ్పా మరియు హోమియోపతి రంగాలలో అంతర్జాతీయ సహకారాన్ని పెంపొందించడం ద్వారా భారత్‌ను ‘గ్లోబల్ హబ్ ఆఫ్ వెల్నెస్’గా మార్చడం.

పరీక్షా దృక్పథంలో (Exam Point of View):

అంశం	వివరాలు
కేటాయించిన నిధులు	₹4,408 కోట్లు
ఆయుష్ మంత్రి	శ్రీ ప్రతాప్రావు జాదవ్ (MoS Independent Charge)
AYUSH అంటే	Ayurveda, Yoga, Unani, Siddha, Homoeopathy
ప్రధాన లక్ష్యం	‘స్వస్థ భారత్, సంపన్న భారత్’

ఖచ్చితంగా, ExamChamps.in వెబ్‌సైట్ మరియు పోటీ పరీక్షల కోసం కేంద్ర బడ్జెట్ 2026లోని పశుసంవర్ధక మరియు పాడిపరిశ్రమ (Animal Husbandry & Dairying) రంగాల ముఖ్యాంశాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

---

కేంద్ర బడ్జెట్ 2026: పశుసంవర్ధక మరియు పాడిపరిశ్రమ రంగానికి ఊతం

గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేసే లక్ష్యంతో కేంద్ర బడ్జెట్ 2026 పశుసంవర్ధక రంగానికి పెద్దపీట వేసింది. పశువుల ఆరోగ్యం, ఉత్పాదకత పెంపు మరియు మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిపై ప్రభుత్వం ప్రత్యేక దృష్టి సారించింది.

బడ్జెట్‌లోని కీలక అంశాలు:

• వెటర్నరీ నిపుణుల సంఖ్య పెంపు: దేశంలో వెటర్నరీ నిపుణుల సంఖ్యను 20,000 కు పైగా పెంచాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇందుకోసం ప్రైవేట్ రంగంలో వెటర్నరీ కళాశాలలు, జంతు ఆసుపత్రులు మరియు డయాగ్నస్టిక్ ల్యాబ్‌ల ఏర్పాటుకు క్రెడిట్–లింక్డ్ క్యాపిటల్ సబ్సిడీని ప్రకటించింది.
• భారత్ విస్తార్ (Bharat Vistar): పాడి రైతులు సరైన నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో సహాయపడటానికి ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) ఆధారిత “భారత్ విస్తార్“ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను ప్రవేశపెట్టారు.
• పశుగ్రాసంపై ఊరట: ప్రాథమిక సహకార సంఘాలు సరఫరా చేసే పశుగ్రాసం (Cattle feed) మరియు పత్తి గింజలపై పన్ను మినహాయింపు (Tax Deduction) కల్పించారు. దీనివల్ల రైతులకు సాగు ఖర్చు తగ్గుతుంది.
• బయో గ్యాస్ ప్రోత్సాహం: బయో గ్యాస్‌తో కలిపిన CNGపై ఎక్సైజ్ డ్యూటీని లెక్కించేటప్పుడు, బయో గ్యాస్ విలువను మినహాయించారు. ఇది పాడి పరిశ్రమలో కొత్త బయో గ్యాస్ ప్లాంట్ల ఏర్పాటుకు దారితీస్తుంది.

పాడి పరిశ్రమ అభివృద్ధి (Dairy Sector):

• LFPOs మద్దతు: పశువుల పెంపకందారుల రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలకు (Livestock Farmer Producer Organisations – LFPOs) ఆర్థిక మరియు సంస్థాగత మద్దతు.
• వ్యాక్సినేషన్: పశువుల వ్యాధి నియంత్రణ మరియు వ్యాక్సినేషన్ కార్యక్రమాల కోసం నిధుల పెంపు.
• మౌలిక సదుపాయాలు: పాల సేకరణ, ప్రాసెసింగ్ మరియు విలువ ఆధారిత ఉత్పత్తుల తయారీ కేంద్రాల విస్తరణ.

---

పరీక్షా దృక్పథంలో ముఖ్యాంశాలు (Quick Facts):

అంశం	వివరాలు
లక్ష్యం	వెటర్నరీ నిపుణుల సంఖ్యను 20,000 కు పెంచడం
కొత్త AI టూల్	భారత్ విస్తార్ (Bharat Vistar)
కొత్త సంస్థలు	LFPOs (Livestock Farmer Producer Organisations)
ప్రధాన దృష్టి	ఆత్మనిర్భర్ భారత్ & గ్రామీణ ఉపాధి

---

కేంద్ర బడ్జెట్ 2026: మత్స్య రంగానికి రికార్డు స్థాయి నిధులు – ‘బ్లూ ఎకానమీ’కి ఊతం

భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో ‘సన్‌రైజ్ సెక్టార్’గా పిలువబడే మత్స్య రంగానికి ఈ ఏడాది బడ్జెట్‌లో చరిత్రలోనే అత్యధికంగా ₹2,761.80 కోట్లు కేటాయించారు. ఇందులో ప్రధానంగా ప్రధాన మంత్రి మత్స్య సంపద యోజన (PMMSY) కు ₹2,500 కోట్లు కేటాయించడం విశేషం.

బడ్జెట్‌లోని కీలక సంస్కరణలు:

• జలాశయాల అభివృద్ధి: దేశవ్యాప్తంగా 500 జలాశయాలు (Reservoirs) మరియు అమృత్ సరోవర్ల సమగ్ర అభివృద్ధికి శ్రీకారం చుట్టారు. దీనివల్ల ఇన్‌ల్యాండ్ ఫిషరీస్ (అంతర్దేశీయ మత్స్య సాగు) బలోపేతం అవుతుంది.
• ఎగుమతులకు రాయితీలు: * భారతీయ నౌకలు EEZ (Exclusive Economic Zone) మరియు అంతర్జాతీయ సముద్ర జలాల్లో పట్టే చేపలపై సుంకం (Duty) రద్దు చేశారు.
  • విదేశీ ఓడరేవుల్లో చేపలను దించుకోవడాన్ని కూడా ‘ఎగుమతులు‘ (Exports) గానే పరిగణించనున్నారు.
• సీఫుడ్ ప్రాసెసింగ్: ఎగుమతి చేసే సీఫుడ్ ఉత్పత్తుల తయారీకి అవసరమయ్యే ముడి పదార్థాలపై డ్యూటీ-ఫ్రీ ఇంపోర్ట్ లిమిట్‌ను 1% నుండి 3% కి పెంచారు.
• స్టార్టప్‌లకు మద్దతు: మత్స్య రంగంలో సుమారు 200 స్టార్టప్‌లకు ప్రోత్సాహం అందించనున్నారు. మహిళా సంఘాలు మరియు ఫిష్ ఎఫ్‌పిఓల (Fish FPOs) భాగస్వామ్యాన్ని పెంచుతారు.

మత్స్య రంగం – ముఖ్యాంశాలు (Quick Stats for Exams):

అంశం	వివరాలు
మొత్తం బడ్జెట్ కేటాయింపు	₹2,761.80 కోట్లు
PMMSY కేటాయింపు	₹2,500 కోట్లు
అభివృద్ధి చేయనున్న జలాశయాలు	500
భారత తీరప్రాంతం పొడవు	11,099 కి.మీ
EEZ వైశాల్యం	సుమారు 24 లక్షల చదరపు కి.మీ
సగటు వృద్ధి రేటు (2014 నుండి)	7.87% (వ్యవసాయ అనుబంధ రంగాల్లో అత్యధికం)

పరీక్షా దృక్పథంలో ప్రాముఖ్యత:

• ఉత్పత్తి వృద్ధి: గత దశాబ్ద కాలంలో చేపల ఉత్పత్తి 106% పెరిగి 197.75 లక్షల టన్నులకు (2024-25) చేరింది.
• రొయ్యల సాగు (Shrimp Farming): గత 10 ఏళ్లలో రొయ్యల ఉత్పత్తి 296% వృద్ధి చెందింది.
• బ్లూ రివల్యూషన్ (నీలి విప్లవం): మత్స్య రంగాన్ని ఆధునీకరించడం మరియు మత్స్యకారుల ఆదాయాన్ని రెట్టింపు చేయడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.

ఖచ్చితంగా, ExamChamps.in వెబ్‌సైట్ మరియు పోటీ పరీక్షల కోసం కేంద్ర బడ్జెట్ 2026లోని ‘ఆరెంజ్ ఎకానమీ‘ (Orange Economy) మరియు AVGC రంగానికి సంబంధించిన ముఖ్యాంశాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

---

బడ్జెట్ 2026: ‘ఆరెంజ్ ఎకానమీ’

కేంద్ర బడ్జెట్ 2026లో భారతదేశ సృజనాత్మక రంగాన్ని (Creative Economy) బలోపేతం చేసేందుకు ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ కీలక ప్రకటనలు చేశారు. ముఖ్యంగా యువతకు కొత్త తరహా ఉపాధిని కల్పించేలా ఆరెంజ్ ఎకానమీపై దృష్టి సారించారు.

ఆరెంజ్ ఎకానమీ అంటే ఏమిటి?

సృజనాత్మకత (Creativity), సంస్కృతి (Culture) మరియు మేధో సంపత్తి (Intellectual Property) ఆధారంగా నడిచే ఆర్థిక వ్యవస్థనే ‘ఆరెంజ్ ఎకానమీ‘ అంటారు. ఇందులో యానిమేషన్, గేమింగ్, ఆర్ట్, డిజిటల్ కంటెంట్ వంటి రంగాలు ప్రధానంగా ఉంటాయి.

బడ్జెట్‌లోని ప్రధానాంశాలు:

• AVGC రంగానికి ఊతం: యానిమేషన్ (Animation), విజువల్ ఎఫెక్ట్స్ (Visual Effects), గేమింగ్ (Gaming) మరియు కామిక్స్ (Comics) – AVGC రంగంలో 2030 నాటికి 20 లక్షల మంది నిపుణులు అవసరమని బడ్జెట్ అంచనా వేసింది.
• క్రియేటర్ ల్యాబ్‌ల ఏర్పాటు: ముంబైలోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ క్రియేటివ్ టెక్నాలజీస్ (IICT) సహకారంతో దేశవ్యాప్తంగా 15,000 హైస్కూళ్లు మరియు 500 కాలేజీల్లో ‘AVGC కంటెంట్ క్రియేటర్ ల్యాబ్‌ల’ను ఏర్పాటు చేయనున్నారు.
• IICT ముంబై: ఐఐటీ (IIT), ఐఐఎం (IIM) తరహాలోనే IICT ముంబైని ఒక ప్రతిష్టాత్మక సంస్థగా అభివృద్ధి చేయనున్నారు.
• M&E రంగం వృద్ధి: భారతదేశ మీడియా మరియు ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ (M&E) రంగం విలువ 2024 నాటికి ₹2.5 ట్రిలియన్లకు చేరుకుంది.

పరీక్షా దృక్పథంలో (Quick Bytes):

అంశం	వివరాలు
Orange Economy	సృజనాత్మక మరియు సాంస్కృతిక ఆర్థిక వ్యవస్థ
AVGC అంటే	Animation, Visual Effects, Gaming and Comics
ఉద్యోగ లక్ష్యం	20 లక్షల కొత్త ఉద్యోగాలు
IICT ఎక్కడ ఉంది?	ముంబై
క్రియేటర్ ల్యాబ్‌లు	15,000 పాఠశాలలు, 500 కళాశాలలు

---

బడ్జెట్ 2026: దివ్యాంగులు, వయోవృద్ధుల కోసం ‘దివ్యాంగ్ సహార యోజన’

కేంద్ర బడ్జెట్ 2026-27లో దివ్యాంగులు మరియు వయోవృద్ధుల సాధికారత కోసం ప్రభుత్వం సరికొత్త పథకాలను ప్రకటించింది. ఇందులో భాగంగా ALIMCO (Artificial Limbs Manufacturing Corporation of India) సంస్థకు కీలక బాధ్యతలను అప్పగించింది.

బడ్జెట్‌లోని ప్రధానాంశాలు:

• దివ్యాంగ్ సహార యోజన (Divyang Sahara Yojana): దివ్యాంగులకు మరియు వయోవృద్ధులకు అవసరమైన అత్యాధునిక సహాయక పరికరాలను (Assistive Devices) సరసమైన ధరకే అందించడానికి ఈ కొత్త పథకాన్ని ప్రారంభించారు.
• ALIMCO ఆధునీకరణ: కృత్రిమ అవయవాల తయారీలో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) వంటి అధునాతన సాంకేతికతను ఉపయోగించేలా ALIMCO ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచనున్నారు.
• నూతన పరికరాలు: ఈ పథకం కింద ఇ-బ్రెయిలీ రీడర్లు, స్మార్ట్ హియరింగ్ ఎయిడ్స్ (వినికిడి యంత్రాలు), మొబిలిటీ ఎయిడ్స్ మరియు తక్కువ దృష్టి ఉన్నవారి కోసం ప్రత్యేక పరికరాలను తయారు చేస్తారు.
• అసిస్టివ్ టెక్నాలజీ మార్ట్‌లు (Assistive Technology Marts): దివ్యాంగులు తమకు నచ్చిన పరికరాలను చూసి, పరీక్షించి కొనుగోలు చేసేందుకు వీలుగా రీటైల్ తరహా మార్ట్‌లను ఏర్పాటు చేయనున్నారు.
• PMDVK బలోపేతం: ప్రస్తుతం ALIMCO నిర్వహిస్తున్న 100 ప్రధాన మంత్రి దివ్యాశ వయోశ్రీ కేంద్రాలను (PMDVKs) మరింత ఆధునీకరించనున్నారు.

పరీక్షా దృక్పథంలో (Quick Bytes):

అంశం	వివరాలు
కొత్త పథకం	దివ్యాంగ్ సహార యోజన
నిర్వహణ సంస్థ	ALIMCO (కాన్పూర్ కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది)
మంత్రిత్వ శాఖ	సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ
లక్ష్యం	వికసిత్ భారత్ @ 2047 లో దివ్యాంగులను సమాన భాగస్వాములను చేయడం
మరో కీలక పథకం	దివ్యాంగ్ కౌశల్ యోజన (నైపుణ్యాభివృద్ధి కోసం)

---

బడ్జెట్ 2026: మహిళా సాధికారతకు ‘జెండర్ బడ్జెట్’ పెద్దపీట – ₹5 లక్షల కోట్లు కేటాయింపు

కేంద్ర బడ్జెట్ 2026-27లో ప్రభుత్వం “మహిళా నేతృత్వంలోని అభివృద్ధి” (Women-led Development) కి అత్యంత ప్రాధాన్యతనిచ్చింది. మొత్తం బడ్జెట్‌లో జెండర్ బడ్జెట్ వాటాను పెంచడం ద్వారా మహిళలు మరియు బాలికల సంక్షేమానికి భారీ నిధులు కేటాయించింది.

బడ్జెట్‌లోని ప్రధానాంశాలు:

• జెండర్ బడ్జెట్ వృద్ధి: మొత్తం యూనియన్ బడ్జెట్‌లో జెండర్ బడ్జెట్ వాటా గతేడాది 8.86% నుండి ఈ ఏడాది 9.37% కి పెరిగింది.
• భారీ కేటాయింపు: మహిళలు మరియు బాలికల సంక్షేమం కోసం జెండర్ బడ్జెట్ స్టేట్‌మెంట్‌లో ₹5.00 లక్షల కోట్లు కేటాయించారు (గత ఏడాది కంటే ఇది 11.36% ఎక్కువ).
• SHE మార్ట్‌ల ఏర్పాటు: మహిళా స్వయం సహాయక బృందాల (SHGs) ఉత్పత్తులకు మార్కెటింగ్ కల్పించేందుకు Self-Help Entrepreneur (SHE) Marts పేరుతో కమ్యూనిటీ రీటైల్ అవుట్‌లెట్లను ఏర్పాటు చేయనున్నారు.
• కేర్ ఎకానమీ: దేశవ్యాప్తంగా 1.5 లక్షల మంది మల్టీ–స్కిల్డ్ కేర్ గివర్లకు (శిశు మరియు వయోవృద్ధుల సంరక్షకులు) శిక్షణ ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించనున్నారు.
• STEM విద్య: ప్రతి జిల్లాలో సైన్స్, టెక్నాలజీ, ఇంజనీరింగ్, మ్యాథ్స్ (STEM) విద్యను అభ్యసించే విద్యార్థినుల కోసం ప్రత్యేక Hostels నిర్మించనున్నారు.
• ఆరోగ్య రంగం: రాబోయే ఐదేళ్లలో 1 లక్ష మంది అలైడ్ హెల్త్ ప్రొఫెషనల్స్‌ను (రేడియాలజీ, అనస్థీషియా వంటి రంగాల్లో) తయారు చేయనున్నారు.
• మానసిక ఆరోగ్యం: బెంగళూరులోని నిమ్హాన్స్ తరహాలో NIMHANS-2 ను స్థాపించనున్నారు. రాంచీ మరియు తేజ్‌పూర్‌లోని మానసిక ఆరోగ్య సంస్థలను ఆధునీకరిస్తారు.

పరీక్షా దృక్పథంలో (Quick Bytes):

అంశం	వివరాలు
జెండర్ బడ్జెట్ వాటా	9.37%
కేటాయించిన నిధులు	₹5.00 లక్షల కోట్లు
కొత్త మార్కెట్ వేదిక	SHE Marts (Self-Help Entrepreneur)
కేంద్ర WCD మంత్రి	శ్రీమతి అన్నపూర్ణా దేవి
మరో కీలక సంస్థ	NIMHANS-2 (మానసిక ఆరోగ్యానికి)