19 April 2026 Daily Current Affairs in Telugu | Today’s Telugu Current Affairs

భారతదేశంలో స్మారక కట్టడాల పరిరక్షణ

1. ప్రస్తుత గణాంకాలు (Status at a Glance)

• ASI పరిధిలోని కట్టడాలు: భారత పురావస్తు శాఖ (Archaeological Survey of India) దేశవ్యాప్తంగా 3,686 కేంద్ర రక్షిత స్మారక కట్టడాలను పర్యవేక్షిస్తోంది.
• UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ సంపద: భారత్‌లో మొత్తం 44 సైట్లు ఉన్నాయి (36 సాంస్కృతిక, 7 సహజ, 1 మిశ్రమ).
• ఇటీవలి చేర్పు: మరాఠా మిలిటరీ ల్యాండ్‌స్కేప్స్ (జూలై 2024లో చేర్చబడింది).

2. రాజ్యాంగ నిబంధనలు (Constitutional Provisions)

పోటీ పరీక్షల్లో ఈ ఆర్టికల్స్ అత్యంత కీలకం:

• ఆర్టికల్ 49 (DPSP): జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నాలు, స్థలాలు మరియు వస్తువులను రక్షించడం రాజ్య బాధ్యత.
• ఆర్టికల్ 51A(f) (ప్రాథమిక విధి): మన సంస్కృతిని గౌరవించడం మరియు సంరక్షించడం ప్రతి పౌరుడి ప్రాథమిక విధి.
• 7వ షెడ్యూల్ విభజన:
• కేంద్ర జాబితా (Entry 67): జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల స్మారక కట్టడాలు.
  • రాష్ట్ర జాబితా (Entry 12): ఇతర పురావస్తు ప్రదేశాలు.

3. చట్టపరమైన మరియు విధానపరమైన చట్రం

• AMASR Act, 1958: పురాతన స్మారక చిహ్నాలు మరియు పురావస్తు ప్రదేశాల రక్షణను క్రమబద్ధీకరించే ప్రధాన చట్టం.
• నేషనల్ కన్జర్వేషన్ పాలసీ (2014): శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో కట్టడాల పునరుద్ధరణ, కనీస జోక్యం మరియు స్థానిక సామగ్రి వినియోగంపై దృష్టి పెడుతుంది.
• నేషనల్ మిషన్ ఆన్ మాన్యుమెంట్స్ అండ్ యాంటిక్విటీస్ (NMMA – 2007): దేశంలోని వారసత్వ సంపద మరియు పురాతన వస్తువుల కోసం జాతీయ డేటాబేస్‌ను రూపొందించడం దీని లక్ష్యం.

4. సాంకేతికత వినియోగం (Modern Tech in Conservation)

వారసత్వ సంరక్షణలో భారత్ వాడుతున్న అత్యాధునిక సాంకేతికతలు:

• LiDAR Scanning & Photogrammetry: సంక్లిష్టమైన కట్టడాల ఖచ్చితమైన మ్యాపింగ్ కోసం.
• GIS Mapping: పర్యావరణ ఒత్తిళ్లు మరియు రక్షిత మండలాలను పర్యవేక్షించడానికి.
• Artificial Intelligence (AI): వ్రాతప్రతులను డిజిటలైజ్ చేయడానికి మరియు డేటా నిర్వహణకు.
• కేదార్‌నాథ్ ఆలయ పునరుద్ధరణ: 2013 విపత్తు తర్వాత IIT మద్రాస్ సహకారంతో ‘మల్టీ-ఛానల్ అనాలిసిస్ ఆఫ్ స్పెక్ట్రల్ వేవ్స్’ (MASW) వంటి భౌగోళిక భౌతిక పరీక్షలను ఉపయోగించి పునరుద్ధరించారు.

5. కీలక కార్యక్రమాలు (Major Initiatives)

పథకం/కార్యక్రమం	వివరణ
Adopt a Heritage 2.0	‘మోన్యుమెంట్ మిత్ర’ (ప్రైవేట్ సంస్థలు) సహకారంతో పర్యాటక సౌకర్యాలను మెరుగుపరచడం.
Museum Grant Scheme	మ్యూజియంల ఆధునీకరణ మరియు డిజిటలైజేషన్ కోసం ఆర్థిక సహాయం.
Indian Culture Portal	వర్చువల్ వాక్‌త్రూలు మరియు 360-డిగ్రీల టూర్స్ ద్వారా వారసత్వాన్ని ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లడం.
సాంస్కృతిక ఉత్సవాలు	కోణార్క్ డ్యాన్స్ ఫెస్టివల్, ఖజురహో ఉత్సవాల ద్వారా పర్యాటకం మరియు జీవనోపాధిని పెంచడం.

పోషణ్ పక్షోత్సవాలు 2026 – ఆంధ్రప్రదేశ్ (ముఖ్యాంశాలు)

1. నేపథ్యం (Context)

• కార్యక్రమం: పోషణ్ పక్షోత్సవాలు (Poshan Pakhwada 2026).
• నిర్వహించిన శాఖ: కేంద్ర మహిళా మరియు శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Women and Child Development).
• నిర్వహణ ప్రాంతం: ప్రకాశం జిల్లా, ఒంగోలు ప్రాజెక్ట్, ఆంధ్రప్రదేశ్.

2. ప్రత్యేకత (Unique Initiative)

• ఒంగోలులో ప్రీ-స్కూల్ పిల్లల కోసం నిర్వహించిన ‘గ్రాడ్యుయేషన్ డే‘ (Graduation Day) వేడుకలను పోషకాహార అవగాహన వేదికగా మార్చారు.
• చిన్న వయస్సులోనే ఆరోగ్యకరమైన ఆహారపు అలవాట్లను పెంపొందించడం ఈ కార్యక్రమ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

3. కీలక సందేశాలు (Core Objectives)

• తాజా కూరగాయల ప్రాముఖ్యత: పిల్లలు తాజా కూరగాయల వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలను వివరించారు.
• ప్రిజర్వేటివ్స్ పట్ల అవగాహన: నిల్వ ఉంచే పదార్థాలు (Preservatives) కలిగిన ఆహారం వల్ల కలిగే ఆరోగ్య ముప్పుల గురించి అవగాహన కల్పించారు.
• ప్రవర్తనా మార్పు (Behavioral Change): కేవలం పిల్లలకే కాకుండా, సంరక్షకులు (Caregivers) మరియు సమాజంలో పోషకాహార అలవాట్లపై సానుకూల మార్పు తీసుకురావడం.

4. పోషణ్ అభియాన్ – పరీక్షా పాయింట్స్ (Exam Points)

• లక్ష్యం: పిల్లలు, గర్భిణీలు, బాలింతలు మరియు కౌమార దశలోని బాలికలలో పోషకాహార లోపాన్ని తగ్గించడం.
• విధానం: కమ్యూనిటీ మొబిలైజేషన్ (జన ఆందోళన్) మరియు క్షేత్రస్థాయిలో సాంకేతికతను ఉపయోగించి పోషకాహార ఫలితాలను పర్యవేక్షించడం.
• పోషణ్ పక్షోత్సవాలు: ఇది ‘పోషణ్ అభియాన్’లో భాగంగా ప్రతి ఏటా నిర్వహించే పక్షం రోజుల అవగాహన కార్యక్రమం.

పోటీ పరీక్షల ప్రశ్నలకు ఉపయోగపడే సమాచారం:

• ప్రశ్న: ఇటీవల ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఏ జిల్లాలో ప్రీ-స్కూల్ పిల్లల గ్రాడ్యుయేషన్ డేను ‘పోషణ్ పక్షోత్సవాల’తో అనుసంధానించారు?
  • జవాబు: ప్రకాశం జిల్లా (ఒంగోలు).
• ప్రశ్న: పోషణ్ అభియాన్ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?
  • జవాబు: దేశవ్యాప్తంగా పిల్లలు మరియు మహిళల్లో పోషకాహార లోపాన్ని (Malnutrition) నివారించడం మరియు ప్రవర్తనా మార్పును ప్రోత్సహించడం.

సముద్ర మంథన్ – నేషనల్ ఆఫ్‌షోర్ మిషన్ & డేటా ఆధారిత అన్వేషణ

1. నేపథ్యం (Context)

• మిషన్ పేరు: సముద్ర మంథన్ – నేషనల్ ఆఫ్‌షోర్ మిషన్ (Samudra Manthan).
• నిర్వహించిన వారు: డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ హైడ్రోకార్బన్స్ (DGH).
• ప్రధాన లక్ష్యం: భారతదేశ ఇంధన స్వయంప్రతిపత్తి (Aatmanirbharta) కోసం డేటా ఆధారిత సాంకేతికతతో చమురు మరియు సహజ వాయువు అన్వేషణను వేగవంతం చేయడం.

2. ప్రధానాంశాలు (Key Highlights)

• డేటా ఆధారిత ఆవిష్కరణ: గతంలో జరిగిన “బ్లైండ్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్” (అంచనా అన్వేషణ) నుండి శాస్త్రీయమైన “డేటా ఆధారిత ఆవిష్కరణ” వైపు భారత్ మళ్లుతోంది.
• మల్టీ–క్లైంట్ మోడల్ (Multi-Client Model): ఈ విధానం ద్వారా ఒకే డేటాను బహుళ సంస్థలు విశ్లేషించడానికి, ఆవిష్కరించడానికి అవకాశం ఏర్పడుతుంది. ఇది అన్వేషణ రంగంలోని అనిశ్చితిని తగ్గిస్తుంది.
• సీస్మిక్ డేటా (Seismic Data): సముద్ర గర్భంలో చమురు నిల్వల ఉనికిని గుర్తించడానికి ‘సీస్మిక్ డేటా’ అత్యంత కీలకమైనదని ఈ సదస్సు స్పష్టం చేసింది.

3. ముసాయిదా ప్రతిపాదనలు (Strategic Proposals)

• రోడ్‌మ్యాప్ రూపకల్పన: లోతైన సముద్ర ప్రాంతాలు (Deepwater) మరియు ఫ్రాంటియర్ బేసిన్లలో సీస్మిక్ డేటా సేకరణ కోసం ప్రాధాన్యత క్రమంలో రోడ్‌మ్యాప్ సిద్ధం చేయడం.
• AI వినియోగం: పాత డేటాను తిరిగి ప్రాసెస్ చేయడానికి మరియు విశ్లేషించడానికి ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) మరియు అధునాతన ఇమేజింగ్ సాంకేతికతలను ఉపయోగించడం.
• నేషనల్ డేటా రిపోజిటరీ (NDR): డేటా లభ్యతను మరియు ప్రాప్తిని సులభతరం చేసేందుకు ప్రభుత్వ విధానాలను బలోపేతం చేయడం.

4. ప్రాముఖ్యత (Significance for Exams)

• ఎనర్జీ సెక్యూరిటీ: దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, దేశీయ ఉత్పత్తిని పెంచడానికి ఇది ఒక వ్యూహాత్మక అడుగు.
• ఆఫ్‌షోర్ పొటెన్షియల్: భారతదేశ విస్తారమైన సముద్రతీర ఆర్థిక మండలి (EEZ)లో దాగి ఉన్న వనరులను వెలికితీయడం.
• ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం: BP, ExxonMobil వంటి ప్రపంచ స్థాయి సంస్థలతో పాటు రిలయన్స్, అదానీ వంటి స్వదేశీ ప్రైవేట్ సంస్థలను భాగస్వాములను చేయడం.

పరీక్షల కోసం క్విక్ రిఫరెన్స్:

• సముద్ర మంథన్ దేనికి సంబంధించింది? భారతదేశ సముద్ర తీరాలలో చమురు మరియు సహజ వాయువు అన్వేషణను పెంచడానికి ఉద్దేశించిన మిషన్.
• కేంద్ర మంత్రి: శ్రీ హర్దీప్ సింగ్ పూరి.
• కీలక పదం: ‘డేటా డ్రివెన్ డిస్కవరీ’ – అంటే సమాచారం మరియు సాంకేతికత ఆధారంగా ఖచ్చితమైన ఫలితాలను సాధించడం.

ఆంధ్రప్రదేశ్ – జిల్లాల్లో జంతు సంరక్షణ కేంద్రాల (Animal Shelters) ఏర్పాటు

1. నేపథ్యం మరియు లక్ష్యం (Context & Objective)

• ప్రకటన: ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రతి జిల్లాలో జంతు సంరక్షణ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయనున్నట్లు ప్రకటించింది.
• ఉద్దేశ్యం: వీధి జంతువులు, వదిలివేయబడిన మరియు సీజ్ చేయబడిన జంతువుల సమస్యను పరిష్కరించడం. తద్వారా పౌరుల భద్రతను మెరుగుపరచడం మరియు జంతు సంక్షేమాన్ని పెంపొందించడం.

2. నిధులు మరియు నిర్వహణ (Funding & Management)

• పథకం: ఈ కేంద్రాలను వికసిత్ భారత్ – గ్యారెంటీ ఫర్ రోజ్ గార్ అండ్ అజీవిక మిషన్ (గ్రామీణ్) – (VB-GRAM G) నిధులతో నిర్మిస్తారు.
• నిర్వహణ: ఈ కేంద్రాల రోజువారీ కార్యకలాపాలను ఎంపిక చేసిన స్వయం సహాయక సంఘాలు (SHGs) పర్యవేక్షిస్తాయి. దీనివల్ల కమ్యూనిటీ భాగస్వామ్యం పెరుగుతుంది.

3. మౌలిక సదుపాయాలు (Infrastructure Details)

• స్థలం: ఒక్కో కేంద్రానికి కనీసం అర ఎకరం భూమి అవసరం.
• ఖర్చు: ఒక్కో కేంద్రం నిర్మాణానికి అంచనా వ్యయం రూ. 10 లక్షలు.
• సామర్థ్యం: ఇవి 20 నుండి 25 పెద్ద జంతువులకు ఆశ్రయం కల్పించేలా రూపొందించబడ్డాయి.
• అదనపు వసతులు: పశుగ్రాసం (Fodder) సాగు మరియు తాగునీటి సదుపాయాల కోసం అదనపు స్థలాన్ని కేటాయిస్తారు.

4. అంతర్-శాఖల సమన్వయం (Inter-Departmental Coordination)

ఈ పథకం అమలులో వివిధ ప్రభుత్వ శాఖల బాధ్యతలు ఇలా ఉన్నాయి:

• రెవెన్యూ శాఖ: కేంద్రాల నిర్మాణానికి అవసరమైన భూమిని కేటాయిస్తుంది.
• గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ: నిర్మాణ పనులను చేపడుతుంది.
• పశుసంవర్ధక శాఖ: జంతువులకు అవసరమైన వైద్య సంరక్షణ మరియు ఆరోగ్య సేవలను పర్యవేక్షిస్తుంది.

5. పరీక్షా ప్రాముఖ్యత (Significance for Exams)

• గ్రామీణాభివృద్ధి: ఉపాధి హామీ పథకాల అనుసంధానం ద్వారా గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాల కల్పన.
• పశుసంవర్ధక రంగం: పశువుల సంరక్షణ ద్వారా పరోక్షంగా వ్యవసాయ అనుబంధ రంగానికి తోడ్పాటు.
• మహిళా సాధికారత: SHGలకు నిర్వహణ బాధ్యతలు అప్పగించడం ద్వారా గ్రామీణ మహిళలకు ఉపాధి మరియు సామాజిక బాధ్యత కల్పించడం.

పరీక్షల కోసం క్విక్ చెక్:

• పథకం పేరు: VB-GRAM G (Viksit Bharat-Guarantee for Rozgar and Ajeevika Mission – Gramin).
• నిర్మాణ బాధ్యత: గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ.
• వైద్య సేవలు: పశుసంవర్ధక శాఖ.
• నిర్వహణ: SHG గ్రూపులు.

ఇంటర్నేషనల్ లేస్ ట్రేడ్ సెంటర్ (ILTC) – నర్సాపురం

1. నేపథ్యం (Context)

• స్థానం: నర్సాపురం, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా (ఉమ్మడి), ఆంధ్రప్రదేశ్.
• తాజా వార్త: ఈ కేంద్రంలో ఇటీవల కొత్తగా టెక్స్‌టైల్ డయింగ్ యూనిట్ (Textile Dyeing Unit) ఏర్పాటు చేయబడింది. దీని పర్యవేక్షణ బాధ్యతలను కేంద్ర జౌళి మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని డెవలప్‌మెంట్ కమిషనర్ (హ్యాండీక్రాఫ్ట్స్) స్వీకరించారు.

2. స్థాపన మరియు నిర్వహణ (Establishment & Management)

• నిర్వాహకులు: ఈ కేంద్రాన్ని ఎక్స్‌పోర్ట్ ప్రమోషన్ కౌన్సిల్ ఫర్ హ్యాండీక్రాఫ్ట్స్ (EPCH) ఏర్పాటు చేసింది.
• లక్ష్యం: దక్షిణ భారతదేశంలోని హస్తకళలను (ముఖ్యంగా నర్సాపురం లేస్ వర్క్) ప్రోత్సహించడం మరియు వాటి ఎగుమతులను పెంపొందించడం.

3. నర్సాపురం లేస్ వర్క్ – ప్రత్యేకతలు (Exam Focus)

• GI ట్యాగ్: నర్సాపురం ‘క్రోచెట్ లేస్’ (Crochet Lace) ఉత్పత్తులకు భౌగోళిక గుర్తింపు (Geographical Indication – GI Tag) లభించింది.
• చరిత్ర: 19వ శతాబ్దంలో స్కాటిష్ మిషనరీల ద్వారా ఈ కళ నర్సాపురం ప్రాంతంలో ప్రాచుర్యం పొందింది.
• సామాజిక ప్రాముఖ్యత: ఈ హస్తకళపై వేలాది మంది గ్రామీణ మహిళలు ఉపాధి పొందుతున్నారు. ఇది మహిళా సాధికారతకు ఒక ప్రతీక.

4. ప్రాముఖ్యత (Significance)

• మెరుగైన నాణ్యత: కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన డయింగ్ యూనిట్ వల్ల రంగులు వేసే ప్రక్రియలో ఆధునిక ప్రమాణాలు అందుబాటులోకి వస్తాయి, తద్వారా ఉత్పత్తుల నాణ్యత పెరిగి అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌లో పోటీని తట్టుకోగలవు.
• ఎగుమతుల ప్రోత్సాహం: దేశీయ హస్తకళాకారులకు అంతర్జాతీయ వ్యాపారులతో అనుసంధానం కల్పించడం ద్వారా ఎగుమతి ఆదాయాన్ని పెంచడం ఈ కేంద్రం ప్రధాన విధి.

పరీక్షల కోసం క్విక్ రిఫరెన్స్:

• మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర జౌళి మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Textiles).
• ILTC ఎక్కడ ఉంది? నర్సాపురం, ఆంధ్రప్రదేశ్.
• దేనికి ప్రసిద్ధి? క్రోచెట్ లేస్ (Crochet Lace) హస్తకళలకు.
• GI Tag హోదా: నర్సాపురం లేస్ ఉత్పత్తులకు GI గుర్తింపు ఉంది.

ఎంకి పాటలు (Yenki Paatalu) – సాహిత్య ముఖ్యాంశాలు

1. రచయిత మరియు నేపథ్యం

• రచయిత: నండూరి వెంకట సుబ్బారావు (Nanduri Venkata Subba Rao).
• ప్రారంభం: 1917లో మద్రాస్ క్రిస్టియన్ కాలేజీలో చదువుతున్న రోజుల్లో ఈ రచనకు అంకురార్పణ జరిగింది.
• తొలి ప్రచురణ: 1925లో మొదటిసారిగా ప్రచురితమైంది.
• రెండవ ముద్రణ: ప్రథమ ముద్రణ జరిగిన 27 ఏళ్ల తర్వాత వెలువడింది.

2. భాషా శైలి మరియు మాండలికం (Dialects)

• ఈ గేయ సంకలనం ప్రధానంగా గోదావరి మరియు విశాఖ ప్రాంతాల గ్రామీణ మాండలికాలలో (Dialects) రూపొందించబడింది.
• జానపద బాణీలో సాగే ఈ పాటలు ‘భావ కవిత్వం’ (Romanticism) కాలంలో ఒక విప్లవాత్మక మార్పును తెచ్చాయి.

3. ప్రధాన ఇతివృత్తం (Theme)

• ప్రధాన పాత్రలు: ఎంకి (ఒక గ్రామీణ యువతి) మరియు ఆమె ప్రియుడు నాయుడు బావ.
• విశిష్టత: అట్టడుగు వర్గాలకు చెందిన వ్యక్తులను కథానాయక, నాయకులుగా చేసి, వారి పవిత్రమైన ప్రేమను, గ్రామీణ సౌందర్యాన్ని అత్యున్నత సాహిత్య విలువలతో చిత్రించడం దీని ప్రత్యేకత.

4. పరీక్షా ప్రాముఖ్యత (Exam focus points)

• సాహిత్య ఉద్యమం: ‘ఎంకి పాటలు’ తెలుగులో భావ కవిత్వ యుగానికి చెందినవి.
• ముఖ్యమైన బిట్స్:
  • తెలుగు సాహిత్యంలో మొట్టమొదటిసారిగా ‘జానపద మాండలికాన్ని’ కావ్య భాషగా మార్చిన ఘనత నండూరి వెంకట సుబ్బారావుకు దక్కుతుంది.
  • ఎంకి పాటలను ‘తెలుగు వారి ప్రణయ వేదం‘ అని కూడా అభివర్ణిస్తారు.
  • సామాన్య గ్రామీణ యువతిని ఇతివృత్తంగా తీసుకున్న ఆధునిక గేయ కావ్యంగా ఇది గుర్తింపు పొందింది.

క్విక్ రిఫరెన్స్:

• రచన: ఎంకి పాటలు (1925)
• రచయిత: నండూరి వెంకట సుబ్బారావు
• మాండలికం: గోదావరి, విశాఖపట్నం ప్రాంతాల యాస.
• పాత్రలు: ఎంకి – నాయుడు బావ.

హోప్ ఐలాండ్ (Hope Island) – స్పేస్ సిటీ మరియు పర్యావరణ సవాళ్లు

1. భౌగోళిక నేపథ్యం (Geographical Context)

• స్థానం: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కాకినాడ తీరానికి సుమారు 5 కి.మీ దూరంలో ఉన్న 16 కిలోమీటర్ల పొడవైన ద్వీపం.
• ఆకారం: దీనిని ‘టాడ్‌పోల్‘ (Tadpole – కప్ప పిల్ల) ఆకారపు ఇసుక తిన్నె (Sandspit) అని పిలుస్తారు.
• ఏర్పడటం: గోదావరి మరియు కోరింగ నదుల నుండి వచ్చే అవక్షేపాల (Sediments) వల్ల సుమారు ఒక శతాబ్దం క్రితం ఏర్పడిన భౌగోళిక నిర్మాణం.

2. ప్రతిపాదిత స్పేస్ సిటీ ప్రాజెక్ట్ (Space City Project)

• ప్రకటన: జనవరి 2026లో ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు హోప్ ఐలాండ్‌లో రెండవ శాటిలైట్ లాంచ్ ఫెసిలిటీ (ఉపగ్రహ ప్రయోగ కేంద్రం) మరియు స్పేస్ సిటీని అభివృద్ధి చేయనున్నట్లు ప్రకటించారు.
• మోడల్: ఇది ప్రభుత్వ-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం (PPP) ద్వారా గ్రీన్ కో (Greenko) గ్రూప్ సహకారంతో చేపట్టనున్నారు.
• లక్ష్యం: సాంకేతికత మరియు ఆవిష్కరణల రంగంలో కాకినాడను హబ్‌గా మార్చడం.

3. పర్యావరణ మరియు భద్రతా సవాళ్లు

• రిస్క్ జోన్: నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ సస్టైనబుల్ కోస్టల్ మేనేజ్‌మెంట్ (NCSCM) ప్రకారం, ఇది మోడరేట్ డ్యామేజ్ రిస్క్ జోన్-III (MSK VII) కిందకు వస్తుంది.
• తీర కోత (Erosion): కాకినాడ పోర్ట్ వద్ద నిరంతర డ్రెడ్జింగ్ కార్యకలాపాల వల్ల ద్వీపం ఉత్తర కొన కోతకు గురవుతోంది.
• కాలుష్యం: బొగ్గు, అల్యూమినియం మరియు ఎరువుల రవాణా వల్ల ఈ ప్రాంతం తీరప్రాంత కాలుష్యానికి గురవుతోంది.

4. జీవవైవిధ్యం – రక్షిత జాతులు (Biodiversity & Conservation)

ఈ ద్వీపం అనేక వలస పక్షులు మరియు సముద్ర జీవులకు ఆశ్రయమిస్తోంది:

• వలస పక్షులు (Migratory Birds): ఇక్కడ సుమారు 64 పక్షి జాతులు ఉన్నాయి. వీటిలో సెంట్రల్ ఏషియన్ ఫ్లైవే ద్వారా వచ్చే ఆరు రక్షిత జాతులు ఉన్నాయి:
  • బార్–టెయిల్డ్ గాడ్విట్ (Bar-tailed Godwit): సమీప ముప్పు (Near Threatened) జాతి.
  • గ్రేట్ నాట్ (Great Knot): అంతరించిపోతున్న (Endangered) జాతి. రష్యా నుండి వలస వస్తుంది.
  • గ్రేటర్ ఫ్లెమింగో (Greater Flamingo): జనవరి 2026లో మొదటిసారిగా కోరింగ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం పరిధిలో వీటి పెద్ద సమూహం కనిపించింది.
  • కర్లే సాండ్‌పైపర్ (Curlew Sandpiper), లెస్సర్ సాండ్ ప్లోవర్ (Lesser Sand plover).
• ఆలివ్ రిడ్లే తాబేళ్లు: ఇది ఆలివ్ రిడ్లే తాబేళ్ల సురక్షిత ప్రజనన కేంద్రం. ‘ఇన్-సిటు’ (In-situ) పద్ధతిలో గుడ్లను సంరక్షిస్తున్నారు.

5. సామాజిక అంశాలు

• నివాసం: ఇక్కడ 70 మత్స్యకార కుటుంబాలు (సుమారు 240 మంది) నివసిస్తున్నారు.
• జీవనోపాధి: కోరింగ మడ అడవుల (Mangrove) పర్యావరణ వ్యవస్థపై ఆధారపడి చేపల వేట ద్వారా వీరు జీవిస్తున్నారు.

పరీక్షల కోసం క్విక్ రిఫరెన్స్:

• స్పేస్ సిటీ ఎక్కడ? హోప్ ఐలాండ్, కాకినాడ.
• ప్రైవేట్ భాగస్వామి: గ్రీన్ కో గ్రూప్.
• పర్యావరణ ప్రాముఖ్యత: కోరింగ మడ అడవుల వ్యవస్థకు రక్షణ కవచం.
• ముఖ్యమైన పక్షి జాతి: గ్రేట్ నాట్ (ఎండెంజర్డ్).
• గత ప్రతిపాదన: 2022లో హెలిపోర్ట్ నిర్మాణం కోసం ప్రతిపాదించారు.

జాతీయ సదస్సు: ఎన్విరాన్‌మెంట్-కండ్యూసివ్ డిజైన్ అండ్ ప్లానింగ్ (HARIT-2)

1. నేపథ్యం (Context)

• నిర్వహణ: స్కూల్ ఆఫ్ ప్లానింగ్ అండ్ ఆర్కిటెక్చర్ (SPA), విజయవాడ.
• ముఖ్య ఇతివృత్తం: పర్యావరణహిత ప్రణాళికలు మరియు సుస్థిర పట్టణ అభివృద్ధి.

2. ప్రకృతిలోని నాలుగు క్రమాలు (Four Orders of Nature)

SPA భోపాల్ బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్ ఛైర్మన్ ప్రొఫెసర్ హెచ్.డి. చరణ్ ప్రకృతిలోని నాలుగు క్రమాల మధ్య ఉన్న అనుబంధాన్ని వివరించారు:

• పరస్పర అనుసంధానం: ప్రకృతిలోని అన్ని అంశాలు ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడి ఉన్నాయని, మానవ స్పృహ (Human Consciousness) మరియు ప్రకృతి మధ్య సామరస్యం లోపించడమే పర్యావరణ క్షీణతకు ప్రధాన కారణమని పేర్కొన్నారు.
• పరిష్కారం: విద్యా వ్యవస్థల ద్వారా యువతలో ప్రకృతితో సామరస్యతను పెంపొందించాల్సిన అవసరం ఉందని ఆయన నొక్కి చెప్పారు.

3. వాతావరణ మార్పులు – నిర్మాణ రంగం (Climate Change & Buildings)

అయ్యర్ విజయలక్ష్మి కాశీనాథ్ (SPA విజయవాడ) క్లైమేట్-రెస్పాన్సివ్ బిల్డింగ్స్ గురించి కీలక అంశాలను వెల్లడించారు:

• మెటీరియల్ ఎంపిక: గోడల నిర్మాణంలో వాడే పదార్థాలు గది లోపలి ఉష్ణోగ్రతలపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతాయి.
• హీట్ స్ట్రెస్ (Heat Stress): పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతల నేపథ్యంలో, వాతావరణ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా స్పందించే భవనాల రూపకల్పన కీలకం.

4. స్థితిస్థాపక పట్టణ ప్రణాళికలో AI (AI in Resilient Urban Planning)

అన్షు శర్మ (Co-founder, Seeds Technical Services) పట్టణ ప్రణాళికలో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) ప్రాముఖ్యతను వివరించారు:

• విపత్తు నిర్వహణ: ముప్పులను గుర్తించడం (Hazard Risk Mapping), ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు (Early Warning Systems) మరియు విపత్తు నివారణ వ్యూహాలలో AI పాత్ర.
• టెక్నాలజీ పాత్ర: ఆధునిక సాంకేతికత ద్వారా నగరాల తట్టుకునే సామర్థ్యాన్ని (Resilience) పెంచడం.

పరీక్షా ప్రాముఖ్యత (Significance for Exams)

• SDG 11: సుస్థిర నగరాలు మరియు కమ్యూనిటీల (Sustainable Cities and Communities) లక్ష్య సాధనలో ఇటువంటి సదస్సులు దోహదపడతాయి.
• వాతావరణ అనుకూల నిర్మాణాలు: గ్రీన్ బిల్డింగ్ కాన్సెప్ట్‌లు మరియు వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం తగ్గించే వ్యూహాలపై అవగాహన.
• డిజిటల్ గవర్నెన్స్: పట్టణ అభివృద్ధిలో AI వంటి వర్ధమాన సాంకేతికతల అప్లికేషన్లు.

క్విక్ రిఫరెన్స్:

• సదస్సు పేరు: HARIT-2 (Environment-Conducive Design and Planning).
• వేదిక: SPA విజయవాడ.
• కీలక అంశాలు: నేచర్ హార్మొనీ, క్లైమేట్-రెస్పాన్సివ్ మెటీరియల్స్, రిజిలెంట్ ప్లానింగ్‌లో AI.

6వ ఇండియా గేమింగ్ షో (6th India Gaming Show)

1. నేపథ్యం (Context)

• నిర్వహణ: కాన్ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ ఇండస్ట్రీ (CII) మరియు ఇండియన్ డిజిటల్ గేమింగ్ సొసైటీ (IDGS).
• వేదిక: చెన్నై ట్రేడ్ సెంటర్.
• ముఖ్య అతిథి: ఆంధ్రప్రదేశ్ రవాణా, యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల శాఖ మంత్రి ఎం. రాంప్రసాద్ రెడ్డి.

2. గేమింగ్ రంగం – ప్రాముఖ్యత (Significance of Gaming Sector)

• ఉపాధి అవకాశాలు: గేమింగ్ రంగం యువతకు అపారమైన ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టిస్తోందని మరియు సాంకేతిక ఆధారిత అభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషిస్తోందని మంత్రి పేర్కొన్నారు.
• గ్లోబల్ హబ్: ప్రభుత్వం అందిస్తున్న పూర్తి మద్దతుతో భారతదేశం అంతర్జాతీయ గేమింగ్ హబ్‌గా అవతరిస్తుందని ఆయన ఆశాభావం వ్యక్తం చేశారు.
• ఈ–స్పోర్ట్స్ (E-sports): ఆధునిక సాంకేతికతలు మరియు ఈ-స్పోర్ట్స్ రంగంలో వస్తున్న కొత్త పోకడలు (Emerging Trends) సాంకేతిక ఆవిష్కరణలకు మార్గం సుగమం చేస్తున్నాయి.

3. కీలక వ్యక్తులు (Key Personalities)

• రాజన్ నవాని: IDGS అధ్యక్షుడు.
• సీన్ హ్యునిల్ సోన్: IDGS ఉపాధ్యక్షుడు.

4. పరీక్షా ప్రాముఖ్యత (Exam Focus Points)

• డిజిటల్ ఎకానమీ: భారతదేశపు డిజిటల్ ఎకానమీలో గేమింగ్ మరియు అనిమేషన్ (AVGC – Animation, Visual Effects, Gaming and Comics) రంగం వాటా పెరుగుతోంది.
• పాలసీ సపోర్ట్: గేమింగ్ రంగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ప్రత్యేక ‘AVGC పాలసీ’లను రూపొందిస్తున్నాయి.
• స్పోర్ట్స్ టెక్నాలజీ: గేమింగ్ కేవలం వినోదమే కాకుండా, మెటావర్స్ (Metaverse), AI మరియు క్లౌడ్ కంప్యూటింగ్ వంటి సాంకేతికతలతో అనుసంధానమై ఉంది.

క్విక్ రిఫరెన్స్:

• కార్యక్రమం: 6వ ఇండియా గేమింగ్ షో.
• నిర్వాహకులు: CII & IDGS.
• ముఖ్య అంశం: యువతకు ఉపాధి మరియు ఇండియాను గ్లోబల్ గేమింగ్ హబ్‌గా మార్చడం.

నాస్కామ్ GenAI ఫౌండ్రీ ప్రోగ్రామ్ – 4వ బ్యాచ్

1. నేపథ్యం (Context)

• ప్రకటన: నాస్కామ్ తన ‘GenAI ఫౌండ్రీ’ ప్రోగ్రామ్ కింద 33 హై-పొటెన్షియల్ జనరేటివ్ AI స్టార్టప్‌లను ఎంపిక చేసింది.
• లక్ష్యం: భారతదేశంలో అంతర్జాతీయ స్థాయిలో పోటీపడగల జనరేటివ్ AI (GenAI) వెంచర్లను ప్రోత్సహించడం మరియు అభివృద్ధి చేయడం.

2. ఆర్థిక వృద్ధి మరియు అంచనాలు (Financial Growth & Projections)

ఈ ప్రోగ్రామ్‌లో భాగమైన స్టార్టప్‌ల వార్షిక రాబడి (Annual Recurring Revenue – ARR) గణనీయమైన వృద్ధిని కనబరుస్తోంది:

• FY24: $3.9 మిలియన్లు.
• FY25: $9.7 మిలియన్లు.
• FY26 (అంచనా): సుమారు $35 మిలియన్లకు చేరుకుంటుందని నాస్కామ్ అంచనా వేస్తోంది.

3. ప్రోగ్రామ్ ప్రభావం – విశ్లేషణ

• రెవెన్యూ సంబంధం: ఈ ప్రోగ్రామ్‌లో చురుగ్గా పాల్గొనే స్టార్టప్‌ల ఆదాయం మిగిలిన వాటితో పోలిస్తే మెరుగ్గా ఉంది.
• సగటు ఆదాయం (Median ARR): ప్రోగ్రామ్ ద్వారా లబ్ధి పొందిన స్టార్టప్‌ల సగటు ఆదాయం $3,00,000 కాగా, తక్కువ భాగస్వామ్యం ఉన్న స్టార్టప్‌ల ఆదాయం కేవలం $90,000 మాత్రమే.
• నిష్పత్తి: వృద్ధి సాధించిన స్టార్టప్‌లలో 60% పైగా ఈ ఫౌండ్రీ ప్రోగ్రామ్‌ను కీలక కారణంగా పేర్కొన్నాయి.

4. పరీక్షా ప్రాముఖ్యత (Significance for Exams)

• ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI): భారతదేశపు ఐటీ ఎగుమతులు మరియు సాఫ్ట్‌వేర్ సేవలలో AI కీలక భూమిక పోషిస్తోంది.
• స్టార్టప్ ఎకోసిస్టమ్: భారతదేశాన్ని ‘గ్లోబల్ AI హబ్’గా మార్చడంలో నాస్కామ్ వంటి సంస్థల చొరవలు ముఖ్యమైనవి.
• డిజిటల్ ఎకానమీ: సాఫ్ట్‌వేర్ ఆధారిత ఆదాయం (SaaS/AI) పెరగడం వల్ల దేశీయ GDP మరియు విదేశీ మారక నిల్వలపై సానుకూల ప్రభావం ఉంటుంది.

క్విక్ రిఫరెన్స్:

• సంస్థ: నాస్కామ్ (Nasscom).
• కార్యక్రమం: GenAI ఫౌండ్రీ (4వ బ్యాచ్).
• ఎంపికైన స్టార్టప్‌లు: 33.
• కీలక పదం: ARR (Annual Recurring Revenue – వ్యాపార ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని కొలిచే ప్రమాణం).